تست های روزنامه نگاری آزمون ارتباطات 86

77- برای تهیه اخبار ابتکاری از کدام روش ها می توان استفاده کرد؟

1- تشابه ،تعارض و تغافل

2- تعارض ، تعمیم و تصمیم

3- تشابه ، تعارض و تعمیم

4- تعمیم ،تعارض و تغافل


72- در نقدها و ستون های شخصی مطبوعات ، کدام عامل برجسته تر است؟

1- توازن

2- عینیت

3- ارایه حقیقت

4- من روزنامه نگار


73- برای تدوین خبر جلسات و مصوبه های مراکز تصمیم گیری از چه نوع لید نویسی استفاده می شود؟

1- استنباطی

2- پرسشی

3- فهرستی

4- نقل قول


74- خبرنگاران توپ گیر به چه خبرنگارانی گفته می شود؟

1- توپ جمع کن

2- خبرنگاران فعال

3- خبرنگاران غیر فعال

4- خبرنگاران دور از صحنه


75- مهمترین موانع و مشکلات انتشار خبر کدامند؟

1- ممنوعیت های قانونی، کمبود جا و وقت،ناآگاهی خبرنگاران

2- کمبود جا و وقت ، ممنوعیت های قانونی ، سانسور، فقدان وسایل انتقال اخبار

3- مصالح عمومی ، ممنوعیت های قانونی، فشارهای سیاسی اقتصادی اجتماعی و حرفه ای ، کمبود جا و وقت

4- ممنوعیت های قانونی، فشارهای سیاسی اقتصادی اجتماعی و حرفه ای ،کمبود یا فقدان وسایل انتقال اخبار


76- ذکر جزئیات در کدام یک از سبک های زیر کاربرد بیشتری دارد؟

1- سرمقاله

2- گزارش

3- مصاحبه

4- نقد و تفسیر


77- در روزنامه نگاری الکترونی ، برخی روزنامه ها ، نیم صفحه اول روزنامه چاپی خود را به صورت تصویری و بقیه صفحه ها را به صورت فوق نوشتاری با قابلیت جستجو ارایه می دهند.این روش چه نامیده می شود؟

1- تصویری

2- ترکیبی

3-پرینت

4- متنی


78- نام دیگر "شبه روزنامه نگاری " چیست؟

1- روزنامه نگاری غیر مردمی

2- روزنامه نگاری زیر زمینی

3- روزنامه نگاری دیواری

4- روزنامه نگاری نوین


79- روزنامه نگاری افشاگرانه بیشتر به کدام سبک اطلاق می شود؟

1- گزارش های اجتماعی

2- گزارش های تحقیقی

3- گزارش های خبری

4- گزارش های عمقی


80- در مواردی که میان منابع خبری در مورد یک رویداد اختلاف نظر وجود داشته باشد ، از کدام سبک تنظیم خبر استفاده می شود؟

1- تاریخی

2- تاریخی همراه با لید

3- تشریحی

4- هرم وارونه


81- مهم ترین مرحله انجام یک مصاحبه کدام است؟

1- ایجاد ارتباط با مصاحبه شونده

2- تحقیق پیش از مصاحبه

3- کنترل مصاحبه شونده

4- تنظیم مصاحبه


82- خبر نویسی الکترونیک از کدام قواعد پیروی می کند؟

1- قواعد خبر نویسی مدرن

2- قواعد خبر نویسی پست مدرن

3- قواعد خبر نویسی رونامه های الکترونی

4- قواعد خبر نویسی روزنامه های سنتی


83- تحقیق برای انجام مصاحبه عمقی در چه مرحله ای صورت می گیرد؟

1- هنگام تنظیم مصاحبه

2- پیش از مصاحبه

3- پس از واقعه

4- در محل رویداد



84- کدام یک از عبارت های خبری زیر صحیح است؟

1- رئیس جمهور وراد شیراز شد و استاندار فارس از ایشان استقبال کرد.

2- رئیس جمهور با نمایندگان مجلس دیدار و با آنان به گفتگو پرداخت.

3- رئیس جمهور وارد شیراز شده و استاندار فارس از ایشان استقبال کرد.

4- رزمندگان حزب ا... یکی از روستاهای اشغالی که 7 سال در اشغال دشمن بود را آزاد کردند.


85- کدام سبک نگارش پر از پیچیدگی و مغلق گویی است ؟

1- رسانه ای

2- مدرنیسم

3- پست مدرنیسم

4- مینی مالیسم


86- تیتر " تهدید البرادعی درباره نقش و وظیفه ایران در استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی " چه نوع تیتری است؟

1- استنباطی

2- اقناعی

3- تشریحی

4- غیر متعارف


87- در اخبار تلویزیون استفاده از کارهای گرافیکی ، اسلاید ، حرکات رایانه ای و دوربین چه نامیده می شود؟

1- انسجام تکنیکی

2- انسجام تصویر

3- جلوه های صوتی

4- جلوه های تصویری


88- به گفتار متن خبر تلویزیونی که با ساختار خبر متفاوت است ، چه می گویند؟

1- افکت

2- پلاتو

3- پلان

4- نریشن


89- در خبر " پیرمردترین مرد ایران در سن 116 سالگی همچنان سرزنده است." کدام یک از ارزش های خبری برجسته شده است؟

1- دربرگیری

2- استثناها و شگفتی

3- مجاورت

4- شهرت


90- تهیه گزارش در زمان برگزاری یک واقعه مانند انتخابات جزو کدام یک از گزارش ها به شمار می رود؟

1- تحقیقی

2- توصیفی

3- خبری

4- گزارش از محل


91- در خبر " به دلیل مصرف بی رویه شهروندان ، بنزین از اوایل سال آینده جیره بندی می شود" کدام یک از عناصر خبری برجسته شده است؟

1- چه

2- چرا

3- چگونه

4- کی


92- یکی از اصول مهم تیتر نویسی آن است که ----

1- از متن خبر استخراج شود

2- از لید خبر استخراج شود

3- قبل از تنظیم خبر نوشته شود

4- از نتیجه خبر در پایان مطلب استخراج شود.


93- برای آنکه خواننده مطالب روزنامه به فهم و ادراک معانی مورد نظر خبرنگار پی ببرد.......

1- ادبی می نویسیم

2- خلاصه نویسی می کنیم

3- از تخیل استفاده می کنیم

4- از بد نویسی و مجهول نویسی پرهیز می کنیم


94- بهترین روش در مصاحبه مطبوعاتی آن است که .....

1- هدایت شده باشد

2- هدایت نشده باشد

3- ترکیبی از هدایت شده و آزاد باشد

4- فاقد روش باشد


95- اگر رویدادی مربوط به گذشته و آینده باشد ،افعال تیتر با چه زمانی مشخص می شوند؟

1- حال ساده ، آینده

2- مضارع اخباری ، آینده

3- ماضی نقلی ، ماضی مطلق

4- ماضی مطلق ، مضارع اخباری



96- در مصاحبه با شخصیت های مهم و برجسته باید.....

1- ابتدا از سوال های ساده شروع کرد

2- سوالها به ترتیب اهمیت مطرح شوند

3- در مورد نحوه شروع مصاحبه با مصاحبه شونده به توافق رسید.

4-با سوال های مورد علاقه مصاحبه شونده شروع کرد و سپس به سوال های مهم رسید.


97- مصاحبه یک منتقد سینما با یک کارگردان سینما چه نوع مصاحبه ای است؟

1- بسته

2- تشریحی

3- سطحی

4- عمقی


98- تفاوت اصلی میان نثر ادبی و نثر روزنامه ای کدام است؟

1- شفافیت یا عدم شفافیت

2- تعداد افعال مجهول

3- تعداد واژگان

4- زمان افعال


99-لید زیر چه نوع لید خبری است؟

" پرنده کوچولوی دریایی پرواز بوئینگ غول پیکر را در بندر عباس مختل کرد"

1- عادی

2-غیرعادی

3- تشریحی

4- متعارض


100– مصاحبه مطبوعاتی :

1- انتشار پیام است

2- سوال و جواب است

3- یک کنش ارتباطی است

4- یک تعامل شخصی است


101- در مطبوعات برای جلب توجه خوانندگان از چه عاملی استفاده می شود؟

1- لید

2- رنگ

3- خبر

4- تیتر


102- مطبوعات در اروپا به ترتیب دوره های استبدادی ، ...... و ....... را پشت سر گذارده اند.

1- تجاری – آزاد

2- دولتی – آزاد

3- آزاد – تجاری

4- آزاد – انقلابی


103- سوالات تهاجمی در مصاحبه باید .....

1- در آغاز مصاحبه مطرح شوند

2- در پایان مصاحبه مطرح شوند

3- پس از طرح چند سوال کلی و آرام مطرح شوند

4- بر اساس ارزیابی مصاحبه کننده از فضای مصاحبه مطرح شوند.


104- کدام یک از سبک های نگارش ،نگاهبان زبان معیار در جامعه است؟

1- سبک نگارش دانشجویان

2- سبک نگارش در ادبیات

3- سبک نگارش استادان و طلاب

4- سبک نگارش در مطبوعات و رادیو – تلویزیون


105- "تاکت" در مصاحبه به کدام معناست؟

1- موقعیت شناسی مصاحبه شونده

2- استفاده مصاحبه کننده از فرصت ها

3- پیش بینی سوالهای اساسی مصاحبه از قبل

4- اجتناب مصاحبه کننده از ایجاد تهدید در جریان مصاحبه


106- " شهرهای بالای 300 هزار نفر جمعیت از مراکز اورژانس اجتماعی برخوردار می شوند" در این خبر بر کدام ارزش های خبری تاکید شده است؟

1- تازگی

2- مجاورت

3- استثنا و شگفتی

4- بزرگی ،تعداد و مقدار


107- موافقت با دیدن متن آماده شده مصاحبه قبل از انتشار توسط مصاحبه شونده .......

1- برای تقویت رابطه مصاحبه کننده با او جایز است

2- در مصاحبه های فوری و تلفنی اشکالی ندارد

3- در مصاحبه های عمقی بلا مانع است

4- اساسا جایز نیست



108- کدام تیتر برای خب رمناسب است؟

1- در تصادف جاده رشت ،5 نفر مجروح شدند

2- 120000 نفر وام ازدواج درخواست کرده اند

3- در تصادف جاده قم 4 نفر کشته و مجروح شدند

4- 120 نفر به اتهام سرقت دستگیر شده اند


109- " زنان یک سوم استفاده کنندگان از آمار و اطلاعات شبکه اینترنت را به خود اختصاص دادند." در این خبر کدام یک از ارزش های خبری برجسته شده است؟

1- ارزش تازگی

2- ارزش تضاد

3- ارزش دربرگیری

4- ارزش مجاورت


110- توجه به حواشی و ارتباطات غیر کلامی در کدام نوع از مصاحبه ها ضروری است؟

1- هدایت شده

2- خبری و تفسیری

3- عمقی و شخصیت پرداز

4- مصاحبه با شخصیت های سیاسی و علمی





تست های درس مبانی ارتباطات آزمون سال ۸۶



31- در مدل فرآیند کنترل اجتماعی و شکل گیری آگاهی ، گزینش افتراقی جزو کدام دسته از تاثیرات رسانه ها به شمار می رود؟

1- نخستین

2- دومین

3- سومین

4- نهایی


32- مدل ارتباطی چهار مرحله ای آگاهی ، ترغیب ،تصمیم و تایید مربوط به کیست؟

1- آندروش

2- بارن لوند

3- نوئل نیومن

4- راجرز و شومیکر


33- در مورد نظریه شکاف آگاهی کدام عبارت صحیح است؟

1- رسانه های چاپی بیشتر احتمال دارد که بر شکاف آگاهی بیفزایند.

2- انگیزه و مطلوبیت اطلاعات بر جستجو و یادگیری آن اثری ندارد.

3- شواهد زیادی نشان دهنده قابلیت تلویزیون برای کاستن از شکاف آگاهی است.

4- از نظر تیکنور و همکاران او ،جمعیت دارای پایگاه اجتماعی اقتصادی پایین کاملا بی خبر می ماند.


34- نظریه انگیزش حمایتی جاذبه ترس و تغییر نگرش بر اساس سه متغیر کلیدی احتمال پیشامد واقعه ، اهمیت وحجم آسیب احتمالی و کارآیی یک واکنش حفاظتی با کدام نظریه مطابقت می کند؟

1- یادگیری هاولند

2- کارکردی کاتز

3- سازگاری فستینگر

4- انتظار ارزش آجزن و فیشبین



35- در مدل دیالکتیکی فرآیند توسعه ، نقش موثر ارتباطات در توسعه عبارتند از :

1- رشد کارافزارهای ارتباطی، افزایش همگرایی و تکثر سیاسی

2- کاهش فاصله میان پیشرفت های سریع فناوری های ارتباطی و توسعه نهادهای ارتباطی

3- تامین رفاه در چرخه اقتصادی، گسترش مشارکت در چرخه سیاسی و افزایش همگرایی در چرخه اجتماعی

4- تحقق تکثر در چرخه سیاسی ، توانایی انطباق در چرخه اقتصادی ،دستیابی به نوآوری در چرخه ارتباطی


36-از نظر کاستلز "فرهنگ مجاز واقعی " بر کدام مجموعه از رخدادهای ارتباطی متکی است؟

1- یکپارچگی ارتباطات الکترونیک ، پایان عصر مخاطبان انبوه و ظهور شبکه های تعاملی

2- یکپارچگی ارتباطات الکترونیک، تداوم عصر مخاطبان انبوه و ظهور شبکه های تعاملی

3- تمرکز نظام ارتباطات جمعی، تجزیه مخاطبان انبوه و ظهور شبکه های ارتباطات بین المللی

4- پیدایش ارتباطات راه دور ، پیدایش عصر مخاطبان گسترده و ظهور شبکه ارتباطات مجازی


37- روایت های اصلی رویکرد ایده آلیسم (تاثیر رسانه و فرهنگ بر دگرگونی اجتماعی)چیست؟

1- اشاعه فرهنگی ، نشر نوآوری ها ، نوگرایی و کثرت گرایی

2-تحولات ارزشی ، کنش ارتباطی ،مطالعات فرهنگی و پست مدرنیسم

3- دگرگونی ارزش های فردی ، جبر گرایی تکنولوژیک ، نظریه کاشت و امپریالیسم فرهنگی

4- دگرگونی ارزش های فردی ، رسانه به مثابه موتور دگرگونی ، نظریه انتقادی و جهانی شدن


38- کدام نظریه در نقطه مقابل نظریه برجسته سازی قرار دارد؟

1- تزریق زیر پوستی

2- استفاده و خشنودی

3- کاشت

4- گلوله جادویی


39- گزاره " با رفع هر نیاز ، نیازی دیگر مطرح می شود که باید توسط رسانه رفع شود" در کدام نظریه آمده است؟

1- موزائیکی

2- وابستگی مخاطبان

3- نیازجویی و بهره مندی

4- دو یا چند مرحله ای ارتباطات


40- اصطلاح "سیاه چاله های سرمایه داری اطلاعاتی" از کیست؟

1- آلوین تافلر

2- هربرت شیلر

3- کاستلز

4- کارل نورد نسترنگ


41- کدام فرضیه با نظریه استفاده و خشنودی مطابقت ندارد؟

1- انگیزه های گوناگونی برای استفاده از رسانه وجود دارد.

2- افراد مخاطب بر اساس نیاز خود به رسانه از آن استفاده می کنند.

3- افراد مخاطب بنا به دلایلی که فرستنده در نظر دارد به پیام ها روی می آورند.

4- افراد مخاطب بر اساس تصور خود از خشنودکنندگی ارتباط به آن روی می آورند.



42- ابداع مفهوم "افکار عمومی" را به کدام شخص نسبت می دهند؟

1- چارلز کولی

2- شکسپیر

3- والتر لیپمن

4- ژان ژاک روسو


43- دو جهانی شدن ها یعنی چه؟

1- داشتن تمایلات دو گانه در جهان

2- جهانی شدن در فضای خیالی و در فضای واقعی

3- جهانی شدن در زمین و جهانی شدن در سایر سیارات

4- جهانی شدن در جهان واقعی و در فضای مجازی


44- کدام یک از موارد زیر جزو استثناهای آزادی مطبوعات نیست؟

1- زمان جنگ

2- نزاع های قومی

3- حکومت نظامی

4- حالت فوق العاده


45- رابطه هویت های همزمان با هم چیست؟

1- هویت های متفاوت صرفا کنار هم قرار می گیرند.

2- رابطه تکاملی بین آنها برقرار است.

3- لزوما در تضاد با یکدیگر قرار دارند.

4- لزوما در تضاد با یکدیگر قرار ندارند.


46- نظام تنبیهی انتشار مطبوعات در کدام دسته از کشورها اعمال می شود؟

1- کشورهای آنگلوساکسون

2- کشورهای دارای نظام آزادی گرا

3- کشورهای دارای نظام اقتدارگرا

4- کشورهای دارای نظام کمونیستی


47- مهمترین گام برای درک معنای مورد نظر در یک تصویر ، توجه به ------ است.

1- ترکیب بندی

2- رنگ آمیزی

3- موضوع تصویر

4- نماد شناسی


48- مزیت غیر شخصی بودن و یکنواخت بودن پیام های ارتباطات جمعی چیست؟

1- زیبا شدن شکل و فرمت پیام ها

2- خارج شدن پیام از انحصار اشخاص خاص

3- انتشار اخبار به منظور آگاهی عده زیادی از افراد

4- انتقال پیام واحد به تعداد بسیار زیادی از افراد بدون تغییر ودگرگونی محتوای پیام



49- منظور از "هایپر لینک" بودن چیست؟

1- فضای تند شده

2- فضای غیر واقعی

3- ارتباط با فضای دیگر

4- ارتباط همزمان با همه فضاها


50- مفهوم عقلانیت ابزاری از هابر ماس با کدام الگوی روابط عمومی که گرونیک و هانت تدوین کرده اند، تطبیق می کند؟

1- الگوی تبلیغ

2- الگوی اطلاع عمومی

3- الگوی دو سویه همسنگ

4- الگوی دو سویه ناهمسنگ


51- ضرورت طبقه بندی جرایم مطبوعاتی در کدام یک از قوانین مطبوعاتی ایران مورد توجه قرار گرفته است؟

1- قانون مطبوعات دکتر محمد مصدق

2- قانون مصوب 1326 هجری قمری

3- قانون مطبوعات مصوب 1364 هجری شمسی

4- قانون مطبوعات مصوب 1379 هجری شمسی


52- مطرح کننده اسطوره های پنجگانه فردگرایی ، بی طرفی، طبیعت ثابت بشری ،تکثر رسانه ای و فقدان مبارزه و کشمکش طبقاتی واجتماعی در نقد جامعه غرب کیست؟

1- آرمان ماتلار

2- گرامشی

3- شیلر

4-کارل نورد نسترنگ


53- در برنامه تحقیقی فاست، مشخص شد که از طریق ترکیب چشم ، پلک و گوش به خوبی می توان کدام پیام را دریافت کرد؟

1- ترس

2- تعجب

3- غم

4- شادی



54- کدام روش برای تشخیص تصاویر اصلی در فیلم های سینمایی موثر است؟

1- توجه به روایت و گفتگوها

2- رابطه بین تصاویر اصلی و فرعی

3- ربط عنوان فیلمبا صحنه های مرتبط

4- توجه به مدت زمان هر تصویر


55- در حوزه تکنولوژی های نوین ارتباطی ، اصطلاح "اتنوترونیک ها" (Ethnotronics) به کدام تکنولوژی اطلاق می شود؟

1- شخصی

2- رایانه

3- ماهواره

4- آنالوگ


56- جمله "چیزی به نام توده وجودندارد .آنچه وجود دارد فقط راههای مشاهده مردم به عنوان توده است." از کیست؟

1- استوارت هال

2- مک کوئیل

3- ریموند ویلیامز

4- کاتزو بلامر


57- کدامیک از نقش های زیر درنظریه هارولد لاسول مربوط به ساخت و کارکرد ارتباطات نیست؟

1- آموزشی

2- تبلیغاتی

3- خبر

4- راهنمایی


58- گونه های رمز گشایی گفتمان تلویزیونی از دیدگاه استوارت هال کدامند؟

1- کامل ، ناقص و شبه کامل

2- همدلانه ، مبتکرانه و متضاد

3- هژمونیک، توافقی و متضاد

4- هژمونیک ، همدلانه و رهایی بخش


59- کدامیک از پدیده های زیر با دوران پیدایی انسان "دگرراهبر" در نظریه رایزمن همراه است؟

1- ظهور فردگرایی در جوامع

2- ظهور وسایل ارتباط جمعی

3- حکومت سنت ها بررفتار انسانی

4- کاهش همگنی در عمل انسانی


60- اصطلاح "راهنماهای خصوصی " برای آنچه که در درونتفسیر کننده وجود دارد ،از سوی چه کسی مطرح شده است؟

1- برن لوند

2- شرام

3- مک نلی

4- وستلی


61- کدام یک از انواع نگرش به ارتباطات و توسعه بر اقتصاد سیاسی مبتنی است؟

1- نگرش سوداگرا

2- نگرش واقع گرا

3- نگرش علت ومعلولی

4- نگرش ساختارگرا


62- مکتب فرانکفورت نیروی آزادی بخش را به کدام دسته از هنرها نسبت می دهد؟

1- 1- هنرهای بزرگ

2- هنر صنایع فرهنگی

3- هنر عامه یا فولکلور

4- هنرهای عانه پسند


63- کوشش برای گسترش یک نظام اعتقادی ،فکری و دکترین در کدام یک از مفاهیم زیر بازتاب می یابد؟

1- آگهی های بازرگانی

2- آگهی های خدمت عمومی

3- انتشارات

4- پروپاگاندا



64-فلسفه اینترنت چیست؟

1- ایجاد فضای تکاملی

2- وصل کردن انسان به همه جهان

3- رها کردن انسان از قید زمان و مکان

4- رها کردن انسان از قید ارزش های بومی


65- نظریه های ضمنی که درک آنها از حوادث را در یک چارچوب قرار می دهد و به پردازش اطلاعات جذب شده کمک می کند ، چه نامیده می شود؟

1- گزینش پیام

2- فراپیام

3-ئنظریه های پوشیده

4- نظریه های فراعلمی


66- خالی که برخی زنان هندی روی پیشانی خود می گذارند، چیست؟

1- یک نشانه تصویری

2- فقط یک سنت آرایش در هند

3- جایگزین یک نشانه طبیعی

4- یک نشانه قراردادی حاکی از آنکه ازدواج کرده اند


67-نظریه استفاده و خشنودی با کدامیک از انواع مخاطب رابطه دارد؟

1- اتفاقی

2- عام

3- فعال

4- هدف


68- کدام گزینه به روش تحلیل نشانه شناختی مربوط نمی شود؟

1- تحلیل محتوی

2- تحلیل همنشینی

3- تحلیل همزمانی

4- تحلیل جانشینی


69- کدام یک از نظریه های هنجاری رسانه ها ، با اندیشه پست مدرنیسم ، مبنی بر نفی روایت های کلان از یک سو و تمایل به تکثر فرهنگی از سوی دیگر مرتبط است؟

1- مطبوعات اقتدارگرا

2- مسئولیت اجتماعی

3- مشارکت دموکراتیک

4- مطبوعات آزاد


70- در نظریه گوستاو لوبون ، کدام یک از عوامل زیر در پیدایی عقاید جدید مکطرح نیست؟

1- صنعتی شدن

2- رشد قدرت توده ها

3- طرح عقاید متنوع در مطبوعات

4- از دست رفتن آموزش های کهن

درس بیست و هشتم:

نظریه انگ

 

طبق این نظریه زمانی که فرد یا وسیله ارتباطی انگ یا نشان نامطلوب بر پیشانی یافت ، از آستانه اعتماد فرد می افتد و محتوی آن با تمسخر یا خشم مخاطب روبرو است.و کسانی که به این رسانه مراجعه می کنند ، از جانب دیگران فاقد ارزش می شوند.

 

نظریه تکلمه

بر اساس این نظریه وسایل ارتباط جمعی زمانی دارای تاثیر قطعی خواهند بود که کمک های جانبی دریافت کنند تا پیام مورد نظر تقویت شده و برای مخاطب بهتر و روشن تر توجیه گردد.

لازارسفلد  و مرتن بر نظریه تکلمه تاکید می کنند و عقیده دارند برای این کمک ها باید از تماس شخصی و مستقیم یاد کرد چرا که گفت و گوی در محل به تقویت محتوای تبلیغات در جمع می انجامد  ،این تایید متقابل ،  تایید وسیله  ارتباط توسط  سخنرانی محلی و تایید نظرات گوینده در محل توسط وسیله ارتباطی موجبات پیدایی اثر پرچ یعنی استحکام و قوام تاثیر می شود.

 

درس بیست و نهم:

چند نکته در مورد نظریه ها

 

-نظریه کارکردی ضمن بنیادی انگاشتن ارزش ها و هنجارهای مشترک برای جامعه ، بر نظم اجتماعی مبتنی بر توافق های ضمنی تاکید می ورزد و نیز دگرگونی اجتماعی را دارای آهنگی کند و سامان مند می داند.

12- کارکرد گرایی در تبیین پدیده های اجتماعی به خدمتی که این پدیده ها در نظم و تعادل چارچوب اجتماعی دارند ، توجه دارد.به عبارتی این نظریه ابتدا چارچوبی (خانواده ، گروه ، جامعه ...) را مفروض میگیرد و بعد به این می پردازد که فلان پدیده به حفظ تعادل و نظم این چارچوب چه خدمتی می کند.

13- نظریه کارکرد گرایی به این امر تمایل دارد که همه رخدادها و فعالیتهای نهادینه شده را بر اساس نیازهای جامعه توجیه کند.لذا این نظریه فعالیت رسانه های جمعی در جامعه را رفع نیازهایی چون تداوم ، نظم ،یکپارچگی ، هدایت و سازگاری می داند.رسانه های جمعی در این دیدگاه بخش های مختلف نظام را به یکدیگر مرتبط می سازند و از این طریق نظم و یکپارچگی درونی نظام را تضمین کرده و ظرفیت پاسخگویی رادر بحرانها افزایش می دهد.

14- انواع نظریه های ارتباطی از نظر دنیس مک کوئیل :

1- تئوری علمی – اجتماعی

2- تئوری هنجاری

3- تئوری کاربردی

4- تئوری عقل متعارف

15-تئوری علمی – اجتماعی : ماهیت ، عملکرد و تاثیرات رسانه ها که از شواهد و مشاهدات عینی و منطقی و به همان میزان محتمل درباره رسانه ها نشئت می گیرد.خصلت این نظریه ها اتکا به مفاهیم انتزاعی است.

16- تئوری هنجاری : بر اساس ارزش ها و موقعیت های ایدئولوژیکی در موارد معین ارتباط چگونه باید شکل گیرد و کارکرد داشته باشد.این تئوری در شکل گیری موسسات رسانه ای و نحوه اداره آنها به وسیله مالکان رسانه ها تاثیرات عمده دارد.

17- تئوری کاربردی  : هم کاربردی است و هم هنجاری. به کاربر یاد می دهد که برنامه ریزی ارتباطات را چگونه انجام دهد تا مطابق نظریه ارتباطات به یک هدف ارتباطی ویژه دست یابد.مثلا توجه به شبکه های ارتباطی (روابط) در سازمانها که ممکن است از مشاهده الگوهای روزمره ریشه گرفته باشد، میتواند به برنامه ریز کمک کند تا از مجاری غیر رسمی ارتباطات به طور موثری بهره بگیرد.

18- تئوری عقل متعارف : به معرفتی اشاره می کند که هر کس به عنوان مخاطب بر اساس تجربیات شخصی اش از رسانه دارد.هر بیننده یا خواننده مجموعه عقایدی در مورد رسانه ها دارد.مثلا رسانه ها چیست؟چگونه باید از آن ها استفاده کرد؟با توجه به نوع پاسخی که مخاطب به این گونه پرسش ها می دهد ،به کنش هماهنگ و رضایتمندانه در ارتباط با رسانه ها دست می یابند.

19- نظریه های علمی و کاربردی برای این ساخته شده اند که مجموعه ای از پرسش های اساسی را در باب عملکرد نظام های عمومی ارتباطات تدوین کنند و پاسخ دهند.سه پرسش اصلی اعمال قدرت در جامعه ، یکپارچگی و دگرگونی اجتماعی.

20-مدل سلطه جویی: تمرکز: امکان اعمال کنترل منبع توسط تعدادی اندک ، دستیابی بسیار گسترده  ،بی جهتی و استاندارد کردن خصوصیات این مدل است.

منبع : خلاصه مباحث ارشد ارتباطات اجتماعی ، نشر پردازش

  

درس سی ام:

 

- کثرت گرایی: تنوع منابع گوناگون پیام ها که بر اساس علاقه آزاد داوطلبان و  مخاطبان و افراد متعدد و متنوع توزیع می شود.

 

گرایش های گریز از مرکز : دگرگونی  ،آزادی ، گوناگونی، و تجزیه.

     گرایش های متمایل به مرکز: نظم ، کنترل، یگانگی، انسجام

 

  برداشت مثبت : بر وحدت بخشی رسانه ها تاکید می کند.(کارکرد گرا)

      برداشت منفی: نوعی یکسان سازی و کنترل از طریق دخل و تصرف در اذهان   به شمار می رود.نظریه انتقادی از دیدگاه جامعه توده وار  ، از خود بیگانگی.

 

نظریه علمی - اجتماعی: اظهارات کلی درباره ماهیت ، عملکرد و تاثیرات رسانه ها که از شواهد و مشاهدات عینی و منظم و به همان میزان محتمل درباره رسانه ها نشات می گیرد.خصلت این نظریه ها اتکا بر مفاهیم انتزاعی است.

 

نظریه هنجاری: این نظریه به ما می گوید که بر اساس ارزش ها و موقعیت های ایدئولوژیک در موارد معین ارتباط چگونه باید شکل بگیرد و کارکرد داشته باشد.این نوع تئوری مهم است زیرا در شکل گیری موسسات رسانه ای و نحوه اداره آنها به وسیله مالکان رسانه ها تاثیرات عمده دارد.

 

 نظریه عقل متعارف : نوعی از معرفت وجود دارد که به نظر می رسد مناسبت کمی داشته باشد با شان این که آن را تئوری بنامیم.این تئوری اشاره دارد به معرفتی که هر کس به عنوان مخاطب بر اساس تجربیات شخصی اش از رسانه ها دارد.و هر کس پرسش هایی دارد: رسانه چیست ؟چگونه رسانه ها با جنبه های دیگر زندگی اجتماعی مربوطند؟

 

 اثرات رسانه ها : قدرت ، وحدت ، و دگرگونی . نظریه علی الاصول برای طرح و حل مسئله پا به میدان می گذارد.به دشواری می توان نظریه اجتماعی پیدا کرد که فقط قابل اعمال به رسانه های جمعی باشد .با این حال کوشش شده است تا در باب سه بعد اصلی عملکرد جامعه یعنی  قدرت ،وحدت و دگرگونی گزاره ها و پاسخ هایی ارایه می شود.

 

پرسش ها و پاسخ های مربوط به عملکرد جامعه (قدرت ،وحدت و دگرگونی) از سه نظریه خاص برگرفته شده اند.نظریه جامعه توده وار، مارکسیسم و کارکردگرایی ساختی.

علت انتخاب این سه نظریه این است که در حال حاضر تنها نظریه هایی هستند که درباره همه چیزهایی که ما می خواهیم از رابطه میان رسانه ها و جامعه بدانیم حرف و سخنی دارند.

 

رویکرد اقتضایی : به این معناست که ما هر مشکل ارتباطی را اساسا منحصر به فرد می دانیم و معتقدیم که تحت شرایط معین به وجود می آید و رویکرد اقتضایی را هنجاری قلمداد می کند.براساس این رویکرد سازمانها نه ماهیت هایی مستقل بلکه نظامهای وابسته به هم هستند.

 

نگرش رسانه محور: رسانه ها را به عنوان نیروی دگرگون کننده معرفی می کند.در این نگرش تکیه بر وسایل ارتباط جمعی قدرتمند می باشد که قدرت آن یا ناشی از تداوم دریافت پیام های آن توسط بسیاری از مردم است یا سازگاری ناخواسته نهادهای اجتماعی با عملکرد ها و فشارهای ناشی از رسانه ها.

 

 نگرش جامعه محور: مردم و دیگر پدیده های اجتماعی را عامل دگرگونی می داند و معتقد است رسانه ها محصول تغییرات تاریخی ، آزادی سیاسی و انقلاب صنعتی است.

 

 حالت انعطاف ناپذیری ، یک سویگی و فرستنده گرا بودن در راهبردهای ارتباطات برنامه ریزی شده کمتر شده است.

 

 اندیشه اصلی انتقال این است که ارتباط ،  انتقال علامت ها و پیام ها در طول یک فاصله به منظور نظارت است.

  

 

 

درس سی و یکم:

نظریه وابستگی مخاطبان ( dependent audience)

 

تعریفی که این نظریه ازمخاطب ارایه می دهد ، او را منفعل فرض می کند چون معتقد به یک رابطه سه گانه بین رسانه ، جامعه و مخاطب است.در این نظریه پیام بر دانش ، نگرش و رفتار افراد موثر است و در افراد اعتیاد و انفعال به وجود می آید.

خصوصیات نظریه :

1-      تداوم نیازها  ،زیرا با رفع یک نیاز  ، نیاز دیگری مطرح می شود که باید توسط رسانه ها رفع شود.

2-      هر چه نیاز ها بیشتر باشد ، میزان وابسنگی بیشتر می شود.

3-      هر چه میزان وابستگی بیشتر باشد ، تاثیر رسانه ها بر رفتار و نگرش مخاطب بیشتر می شود.

در این نظریه پیام بر رفتار افراد موثر است اما یک تفاوت با نظریه تزریقی دارد و آن این که در افراد ، انفعال و اعتیاد به وجود می آورد.

بر اساس نظریه تزریقی ، مخاطبان فیلم های خشونت بار خشن می شوند. و بر اساس نظریه استحکام  ،تنها کسانی که زمینه خشونت دارند خشن می شوند .

و بر اساس نظریه وابستگی ، مخاطبان تنها یک حس انفعال و رکود دارند و به عبارتی دچار حس بی حسی می شوند و عکس العمل نشان نمی دهند.

این نظریه حاکی از آن است که افراد وابستگی های متفاوتی به رسانه ها دارند و این وابستگی ها از شخصی به شخص دیگر ، از گروهی به گروه دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر تفاوت دارد.

به طور خاص در جامعه جدید شهری صنعتی  ،مخاطبان وابستگی زیادی به اطلاعات رسانه های جمعی دارند.در جامعه توسعه یافته جدید ، بسیاری از اعمال زندگی و تجارت مستلزم اطلاعات تازه و قابل اعتماد است.

این نظریه بر رابطه سه گانه رسانه ها  ،مخاطبان و جامعه تاکید دارد.در هر یک از این سه واحد (جامعه  ،رسانه و مخاطبان ) عواملی در افزایش یا کاهش میزان وابستگی رسانه ها دخالت می کنند.

در جامعه یم عنصر مهم میزان بی نظمی  ،تضاد و تغییرات است.هنگامی که تغییر زیادی در جامعه وجود داشته باشد  ،عدم اطمینان در همه مردم نیز افزایش خواهد یافت .در چنین زمانه ای وابستگی مردم به اطلاعات رسانه زیاد است.خود نظام های رسانه ای از نظر تعداد و محوریت ارایه کارکردهای اطلاعاتی تفاوت دارند.

برای مثال آنها در جامعه جدید شهری – صنعتی چندین کارکرد دارند ،مثل تهیه اطلاعات راجع به دولت و سیاست برای مردم به طوری که امکان انجام انتخابات دموکراتیک مهیا شود ، خدمت در حکم مراقبت یا رکن چهارم حکومت ، اعلام هشدار عمومی و گسترده در موارد اضطراری  ،تهیه اطلاعات مورد نیاز برای حفظ چرخش نظام اقتصادی و عرضه حجم بزرگی از محتوای تفریحی و سرگرم کننده برای کمک کبه ایجاد آرامش و پر کردن اوقات فراغت مردم.

هر چه رسانه ها در یک جامعه این کارکرد ها را بیشتر ارایه کنند  ،وابستگی به رسانه ها در آن جامعه بیشتر می شود.همچنین هر چقدر اهمیت یا نقش محوری برخی از این کارکردها در روان کار کردن جامعه بیشتر باشد ، وابستگی به رسانه ها بیشتر خواهد بود.

از نظر بال روکیچ و دی فلور هر چقدر جوامع پیچیده تر می شوند و همچنین هر چه فناوری رسانه پیچیده تر می شود ، کارکردهای منحصر به فرد رسانه ها بیشتر و بیشتر می شود.سرانجام  ، درجه وابستگی به اطلاعات رسانه ها در میان مخاطبان تفاوت می کند.برخی افراد علاقه زیادی به ورزش دارند ،  در حالی که دیگران علاقه بیشتری به بازار سهام دارند.بعضی به شدت به جامعه محلی جذب شده اند و نیاز دارند که رسانه با آنچه در جریان است همراهی کند و برخی در حاشیه اجتماع قرار دارند و استفاده آنها از رسانه کمتر است.

عده ای می خواهندذ شهروند خوبی باشند  ،آگاهانه در انتخابات رای دهند و .. حال آنکه دیگران یا هیچ گاه به مسایل عمومی علاقه پیدا نمی کنند یا با نظام سیاسی بیگانه می شوند.

بال روکیچ (1985) عواملی را که بر وابستگی افراد به رسانه ها اثر می گذارند  ،بیشتر توصیف کرده است .

نظریه وابستگی از این نظر که بر روابط سه گانه جامعه  ،رسانه ها و مخاطبان به عنوان عواملی تعیین کننده در وابستگی های رسانه ای تاکید دارد ، با رویکرد استفاده و خشنودی متفاوت است.رویکرد استفاده و رضایت مندی به طور دقیق تر به نیازهای روان شناختی فرد توجه دارد.مفهوم وابستگی مطرح شده در نظریه وابستگی به مفهوم نیاز به راهنمایی که مک کومپ و ویور به عنوان متغیر مهم در برجسته سازی پیشنهاد کرده اند نیز شباهت دارد ، هر چند مفهومی کلی تر و فراگیر تر است.

بال روکیچ و دی فلور استدلال می کنند که هر چقدر وابستگی رسانه ای در ارتباط با یک پیام ویژه بیشتر باشد ، این احتمال که پیام  ،شناخت ها  ، احساسات و رفتارهای مخاطب را تغییر ده بیشتر است.یکی از نیازهای اصلی مردم کاهش ابهام است. ایندو یادآوری می کنند که در یک جامعه پیچیده جدید موضوعات زیادی وجود دارد که مخاطب ممکن است راجع به آنها اطمینان نداشته باشد و موارد جدیدی نیز دایم به آنها اضافه شود .این ابهام تشویش آور است و در نتیجه افراد ممکن است برای کاهش آن به رسانه های جمعی روی آورند.این امر می تواند در تعریف و شکل دهی واقعیت قدرت زیادی به رسانه ها بدهد.نظریه وابستگی همچنین ممکن است به درک ما از عملیات کاشت که گربنر توصیف کرده است کمک کند.هنگامی که افراد ابهام زیادی در خصوص برخی از امور دنیا داشته باشند مثل خطر خیانت  ،ممکن است وابستگی آنها به رسانه ها زیاد شود و ممکن است تعریفی از موقعیت را بپذیرند که تلویزیون ارایه کرده است یعنی ممکن است نظریه دنیا در حکم مکانی پست را بپذیرند .اما کسان دیگری ممکن است این عدم اطمینان را احساس نکنند و تصویر دنیایی را که تلویزیون به نمایش گذاشته است ، بپذیرند. اما کسان دیگری ممکن است این عدم اطمینان را احساس نکنند و تصویر دنیایی را که تلویزیون به نمایش گذاشته است ، بپذیرند.همچنین نظریه وابستگی می تواند به درک ما از برجسته سازی کمک کند . شاید اثرهای برجستگی با قوت بیشتری موضوعاتی را مهم نشان می دهد که توجه مشترک گسترده ای در خصوص آنها وجود دارد، مثل تورم و هزینه زندگی.اما اثرهای برجسته سازی ممکن است دیگر موضوعاتی مثل هزینه دفاعی را که برخی افراد احساس عدم اطمینان زیادی نسبت به انها دارند ، ولی دیگران چنین احساسی ندارند ، به همان شکل مهم نشان ندهد.نظریه وابستگی را می توان در مورد پژوهش راجع به شکاف آگاهی نیز به کار گرفت.اثرهای شکاف آگاهی احتمالا با شدت رخ می دهد که تفاوت روشنی در وابستگی رسانه ای میان افراد متمول و افرادی که چندان متمول نیستند به وجود دارد.

انتقادهای وارده به نظریه وابستگی مخاطبان:

مطلق انگاشتن نقش رسانه ها و نادیده گرفتن ویژگی های فردی و ارتباطات فردی

این رابطه تحرک و پویایی مخاطب را در مقابل رسانه از او می گیرد.چون مخاطب عصر حاضر به خاطر وجود دو نیاز به رسانه وابسته می شود.

1-      نیاز به داشتن اطلاعات ( اطلاع از تحولات و رویدادهای جامعه مدرن )

2-      نیاز به ندانستن  و گریز از واقعیات (برنامه های طنز در اوقات فراغت و ...)

 

درس سی و دوم:

نظریه اقتصاد سیاسی رسانه ها

 

این نظریه بر وابستگی جهان بینی به زیر ساخت اقتصادی تاکید دارد و توجه پژوهش و تحقیق را متوجه تحلیل تجربی ساختار مالکیت و گونه های عملکردی نیروهای بازار رسانه ها می سازد.از این نظر است که نهاد رسانه ای را باید بخشی از نظام اقتصادی پنداشت  که با نظام سیاسی پیوندی تنگاتنگ دارد.

ویژگی بارز اطلاعاتی که رسانه ها برای جامعه تولید می کنند از طریق ارزش مبادله ای پیام های مختلف رسانه ای و منافع اقتصادی مالکان و تصمیم گیرندگان تبیین پذیر است.پیامد چنین وضعی را باید در کاهش منابع رسانه ای مستقل  ،تمرکز بر بازارهای بزرگتر و نفی بخش های ضعیفتر و فقیرتر مخاطبان بالقوه مشاهده کرد.

نظریه اقتصاد سیاسی رسانه ها این ویژگی را دارد که چارچوب تحلیل رسانه ها را از تجزیه و تحلیل مصرف به سمت تجزیه و تحلیل تولید معطوف می سازد.بنابراین نظریه  ،در کشورهای سرمایه داری ، سیاستگذاری فرهنگی نهادهای فرهنگی  ،یافتن مخاطب برای آثار هنری است نه یافتن آثار هنری برای مخاطبین.

تولید سرمایه داری بر تولید و توزیع انبوه کالاها متکی است ،فروش بیشتر  ،قیمت ها را کاهش می دهد و سقف نرخ سود را بالاتر می برد وتولید سرمایه داری نوعی گرایش را برای جایگزینی کالای نو  به جای کالای کهنه بوجود می آورد.این دوره " خرید- کهنه شدن – جایگزین سازی " با تبلیغات صورت می گیرد.

طبق نظریه اقتصاد سیاسی رسانه ها، موسسات فرهنگی نیز اسیر چنگال سرمایه هستند و به آنها همانند یک موسسه تجاری و سود آور نگاه می شود.منطق بازار مسلط بر حوزه فرهنگ  و اندیشه است.

درس نوزدهم:

نظریه برجسته سازی (agenda-setting)

 

این نظریه (1970) می گوید رسانه ها در انتقال پیام ها نوعی اولویت یا برجسته سازی به وجود می آورند.این نظریه باز هم تاثیرات رسانه ها را درحوزه رفتار محدود می کند.اما با برجسته ساختن برخی از موضوعات می توانند بر اطلاعات مردم تاثیر بگذارند.به عبارتی ، رسانه ها گرچه نمی توانند تعیین کنند که مخاطبان چطور بیندیشند اما می توانند تعیین کنند که درباره چه بیندیشند .

شاو و مک کاب شعارهایی را که توسط کاندیداهای ریاست جمهوری آمریکا مطرح شده بود ، همچنین نتایج نظر سنجی از مردم را تحلیل محتوا کردند و نتیجه گرفتند که رسانه ها با یزرگ کردن و اولویت دادن به برخی موضوعات بر اولویت های مردم تاثیر می گذارند.

مخاطب در این نظریه پویا است اما مسئولیت جهت دهی به افکار مردم با رسانه هاست.

وظیفه رسانه: الگوی آگاهی بخشی =الگوی برجسته سازی = اولویت بخشی

 

** برجستگی مسایل تغییرات رفتاری به دنبال ندارد بلکه تغییرات شناختی ( اطلاعاتی ) به وجود می آورد.

 

انتقادهای وارده به نظریه برجسته سازی :

1- خلاف این نظریه ، اولویت ها توسط زمینه ها و موقعیت های اجتماعی تعیین می شود نه توسط رسانه ها به طور مستقیم.

2- در بسیاری موارد تمایز بین آنچه می اندیشم و آنچه که در موردش می اندیشیم مشکل و ناممکن است.

 

  

درس بیستم:

نظریه نیازجویی (1970)

استفاده و رضایت مندی (use and gratification):

 

این نظریه می گوید مخاطب به نیاز خود آگاه است و بنابراین فرایند انتقال پیام پنج ویژگی دارد:

1- مخاطب پویاست

2- رقابت رسانه با خود و دیگر پدیده ها برای تامین نیاز مخاطبان الزامی است.

3- جستجوگر است یعنی برای تامین نیازها و رضایت خود روش های مختلفی را تجربه می کند.

4- مخاطبان برای تامین نیازهای معرفتی خود آگاهانه رسانه مورد نظر را انتخاب می کنند.(از نیاز آگاه هستند)

5- برای تامین نیازهای اساسی منابع مختلف ارتباطی و غیر ارتباطی با یکدیگر در ارتباط هستند.

 

میزان ابهام و مناسب دانستن موضوع به کار و زندگی فرد ، تعیین کننده میزان تمایل فرد به رویارویی با وسایل ارتباط جمعی برای رفع نیازهای شناختی است.

 

اساسا رویکرد افراد به رسانه ها به دلیل کسب دو پاداش است :

 

1- پاداش آنی : اطلاع داشتن در مورد حوادث ورویداد های روز

 

2- پاداش آتی : خدمات مقوله های آموزش دراز مدت (نیاز به یافتن و جستجوی آگهی ها ، استفاده آموزشی )

 

مهم ترین انتقاده وارده به نظریه نیاز جویی این است که تاثیر رسانه را بر ایجاد نیازها و تامین آنها نادیده می گیرد

 

  

درس بیست و یکم:  

نظریه وابستگی مخاطبان ( (dependent audience

 

مخاطب در این نظریه منفعل است،چون معتقد به یک رابطه سه گانه بین رسانه ، جامعه و مخاطب است.مخاطب عصر حاضر به خاطر وجود دو نیاز به رسانه وابسته است :

 

1- نیاز به بهداشت اطلاعات (اطلاع از تحولات جامعه نوین و مدرن شهری )

 

2- نیاز به ندانستن و گریز از واقعیت (برنامه های طنز در اوقات فراغت )

 

خصوصیات این نظریه :

 

1- تداوم نیازها ، زیرا با رفع یک نیاز ، نیاز دیگری مطرح می شود که باید توسط رسانه رفع شود.

2- هر چه نیازها بیشتر باشد ، میزان وابستگی بیشتر می شود. و تاثیر رسانه ها بر رفتار ونگرش مخاطب بیشتر می شود.

 

تفاوت نظریه وابستگی مخاطب با تزریقی دراین است که درافراد انفعال و اعتیاد به وجود می آورد.

 

** براساس نظریه تزریقی مخاطبان فیلم های خشن ، خشن میشوند و بر اساس نظریه استحکام تنها کسانی که زمینه خشونت دارند ، خشن می شوند و بر اساس نظریه وابستگی مخاطب ، مخاطبان تنها یک حس انفعال و رکود دارند و دچار بی حسی می شوند و عکس العملی نشان نمی دهند. 

 

انتقاد وارده به نظریه وابستگی :

 

مطلق انگاشتن نقش رسانه ها و نادیده گرفتن ویژگی های فردی و ارتباطات میان فردی از انتقادهای وارده است.به عبارت دیگر ، این نظریه رسانه ها را در انجام تغییرات نگرشی و رفتاری توانای مطلق می داند در حالی که توانایی رسانه ها خود متاثر از زمینه های قبلی مخاطب و ساختارهای اجتماعی است.

 

 

 

 

درس بیست و دوم:

 اینیس ،‌ژرژ میل ،‌سوروکین

 

اینیس

 اندیشمندی است که تاریخ غرب را تاریخ سو گیری ارتباط و انحصار دانش مبتنی بر کتابت می داند.اینیس در اثرش به نام " سو گیر " سلطه کتابت را در نظر دارد.به عقیده او برتری محض کتابت بعد از قرن 15 موجب کاستی در سن شفاهی گردید ، در چنین جامعه ای بسیاری از فعالیت های ارتباطی انسان جدا از جمع و در خلوت صورت  می پذیرد( مطالعه کتاب ) و ملیت و ملی گرایی گسترش می یابد.او دوران سوگیری ارتباط را نامطلوب می داند.و به ورای عصر خط و کتاب یعنی تلویزیون نظر دارد.

به نظر اینیس تلویزیون موجب می شود که توازنی سالم بین حواس پدید آید و مشارکت جای عزلت جویی نشیند.

 

ژرژ میل

این اندیشمند جهار هدف برای ارتباط اجتماعی بر می شمارد :

1-     یکسان تر کردن اطلاعات

2-     یکسان تر کردن افکار عمومی

3-     دگرگونی سلسله مراتب گروهی

4-     اظهار و انتقال حالات عاطفی

 

که البته می توان گفت ارتباط اجتماعی به این اهداف محدود نمی شود بلکه ارتباط اجتماعی سر آغاز پیدایی و عامل اساسی در تداوم جامعه است که جامعه پذیری را ممکن می سازد.

 

سوروکین

این اندیشمند جامعه امروز صنعتی را حسی می داند .در چنین جامعه ای امور ملموس مادی و عینی ارزش فوق العاده می یابند ، در حالی که امور معنوی به فراموشی سپرده می شوند.چنین جامعه ای بستر پیدایش مصلحت گرایی ، سود اندیشی و لذت گرایی است.و از خود بیگانگی در فراموشی خود خویشتن تجلی می یابد.

 

 

 

درس بیست و سوم:

 ژیلسون ،‌بوردیو و پاسرون

اتین ژیلسون

وی در تجزیه و تحلیل دقیق تر و جدیدتر در مورد صنعت فرهنگی می گوید : سعی هنرها در بوجود آوردن آثار هنری است و نه اشیا .در حالی که فرآورده های ماشینهایی که توسط انسان به وجود می آید ، مبدل به اشیا می شود ، یعنی ابزارهای فرهنگی و نه آثار هنری.

دیگر انتقادات وی متوجه تاثیر سویی است که برخی از ویژگی های وسایل ارتباط جمعی بر دقت ، حافظه و کنش های روانی به طور کلی دارد.تحلیل های وی بیشتر متوجه فرهنگ قشر متوسط است.

بوردیو و پاسرون 

عقیده دارند که استعمال مفهوم فرهنگ جمعی یا فرهنگ توده مبتنی بر این فرض است که وسایل ارتباط جمعی به توده مردم شکل می دهد و در نتیجه تاثیر زیادی بر عامه مردم دارد.

به عقیده آنها ، روش علمی تر این است که مقاصد آشکار و ضمنی انتقال دهنده را در رابطه با انتظارات و گرایش های گیرندگان پیام به نحوی منظم و علمی مطالعه کنیم.

**** به عقیده ژرژ فریدمن باید چهار سطح مختلف از دستاوردهای فرهنگی تمیز داده شود:

 اول : آثار جدید که به نحو جدی دریافت می شوند.

دوم:  آن دسته از آثار جدی که ماهیت واقعی خود را از دست داده اند.

سوم : اثر متوسطی که به نحو جدی دریافت می شوند.

چهارم : آثار بی ارزش بازاری .

باید گفت فرهنگ جمعی ناشی از صنعت فرهنگی که از طریق وسایل ارتباط جمعی اشاعه یافته است ، معمولا به وسیله روشنفکران طرد شده و به نظر آنان جنبه انسانی نداشته و وابستگی ذهنی را جایگزین خلاقیت می نماید.

در همین رابطه آدورنو وسایل ارتباط جمعی را افیون توده های مردم می دانست و عقیده داشت که برنامه های تلویزیونی اصالت یک شاهکار هنری را نابود می کند.

همچنین عده ای از اندیشمندان انتقادگرای آمریکایی نیز در دوره پس از جنگ جهانی دوم این نظریه ها را دنبال کردند، در میان آنها می توان از رایت میلز ، نویسنده مشهور کتابهای یقه سفیدها و سرآمدان قدرت و خیال پردازی جامعه شناختی یاد کرد. و برنارد روزنبرگ و دیوید رایت که با کمک دوایت مک دونالد کتابی در باره فرهنگ توده نوشتند.

درس بیست و چهارم:

ادگار مورن

 

جامع ترین اثر انتقادی در مورد صنایع فرهنگی و فرهنگ توده متعلق به مورن جامعه شناس و فیلسوف فرانسوی است.وی در سال 1962  ، کتابی به نام روح زمان یا زمان زدگی انتشار داد.به عقیده وی ، دنیا در پایان قرن 19 ، به پایان نخستین استعمار یعنی استعمار مادی و جغرافیایی رسید و در قرن 20 شاهد استعمار اندیشه انسانی است.او پس از معرفی استعمار نو و مشخصات تکنولوژیکی و بوروکراتیک و سرمایه داری آن ، عوارض خاص فرهنگ توده را بررسی می کند.

وی معتقد است که کالاهای فرهنگی عرضه شده از سوی صنایع فرهنگی جدید در واقع فرهنگ مبتذل و سطحی است که در اختیار مشتریان انبوه قرار می گیرد و ضرورتهای بازار ، ابتکار هنری را از بین برده است.ادگار مورن در این باره ستاره پرستی را مثال می زند که تقلید افراد خصوصا جوانان را از ستاره های هنری  و ورزشی خصوصا سینما آنان را با دو اصل معروف روان شناسی همانند جویی و همزاد پنداری و فرافکنی روبرو می کند.او در نهایت نتیجه می گیرد که نظام موجود جوامع غربی با استفاده از آثار تخدیری و غیر سیاسی کردن و زمان زده کردن بیشتر افراد دوام خود را استوارتر کرده است.

ادگار مورن معتقد است که به جای نویسنده در مطبوعات و رسانه های جدید نویسا داریم .چنین فرهنگی که عمدتا از رسانه ها تراوش می شود مبتنی بر ستاره پرستی و شخصیت سازی است تا با تولیدی ظاهری و خود فراموشی جامعه افراد را در ارضای دو نیاز تقویت شده یاری می دهد: نیاز به همانند جویی و نیاز به فرافکنی.

زمان زدگی از نظر مورن در چنین جامعه ای به معنای غیر اساسی شدن جامعه تحت تاثیر آثار فرهنگ توده است.

***اصطلاح فرهنگ موزاییکی از ادگار مورن است

 

 

درس بیست و پنجم:

مفهوم منطق موزاییکی

 

این اندیشه در امتداد اندیشه های دیگری است که در دانش انسانی بسیار مطرح شده اند.پیدایی مفاهیمی چون پیکر بندی و گشتالت در همین راستا است.توجه هر چه بیشتر و جامع تر به پدیده های اجتماعی و بافت اجتماعی که از تشکل و در هم آمیزی هر یک از پدیده ها فراهم می آید ، مورد توجه قرار می گیرد.هیچ عنصر، تنها معنی دار نیست بلکه تمامی عناصر در چارچوب مجموعه خویشتن معنی می یابند و قابل درک هستند.

 

 

درس بیست و ششم:

ویلبر شرام

دانشمند آمریکایی که نظریات او در باب وسایل ارتباط جمعی به طور اعم و ارتباطات و توسعه به طور اخص  مورد توجه قرار گرفته و یک مدل ارتباطی هم دارد.

وی موسس نخستین موسسات مطالعات ارتباطی جهان است.

شرام از نظریه ریاضی ارتباط شانون و ویور حمایت کرده است.

کتب عمده :

مسئولیت در ارتباط جمعی

معیارهایی برای توصیف نظامهای ارتباطی

روند تاثیرات ارتباط جمعی

تاثیر تلویزیون آموزشی

تلویزیون در زندگی کودکان ما

وسایل ارتباط جمعی و توسعه ملی

انسان ، پیام ، رسانه

رسانه های بزرگ و رسانه های کوچک

شرام به عنوان تجربه گرا شهرت دارد.و بنیانگذار علم ارتباطات و پژوهشهای ارتباطی است.

از نظر شرام ارتباطات در تمام سطوح از روابط درون فردی گرفته تا گروه و جامعه و روابط بین الملل نقش مهمی را در جامعه ایفا می کند.از اواخر 1950  ،آثار شرام به طور فزاینده ای بر نیروی بالقوه و ناشناخته رسانه ها تاکید دارد.

وی اول به معنی این وسایل در زندگی کودکان و دوم به نقش رسانه ها در توسعه ملی توجه دارد.

 

 

درس بیت و هفتم:

کورت لوین

لوین به وجود آورنده مفهوم پویایی گروه است.این اصطلاح برای اولین بار در سال 1964 درباره روابط بین نظریه و عمل توسط او ابراز شده است.پویایی گروه در مفهوم وسیع در برگیرنده مجموعه فرآیندهایی است که در زندگی گروهها مخصوصا گروههای چهره به چهره مطرح می شود و روابطی از نوع وابستگی و یا روابط متقابل اجتماعی را مطرح می کند.مطالعات وی شاهد گویایی از کاربرد دینامیسم گروه در سیاست های اجرایی است.هدف وی این بود که دریابد چگونه مردم را به پذیرش چیزهایی که نمی پذیرند ، ترغیب کند(در زمان کم شدن گوشت در آمریکا)

در این مثال لوین دریافت که با سخنرانی و مقاله عقاید و احساسات مخاطبین تغییر خاصی نمی پذیرد ،وی روش جدیدی را پیشنهاد کرد و از زنان خانه دار خواست در بحث های گروهی برای استفاده از فواید و مضرات گوشت شرکت کنند ،در نتیجه خیلی ها حاضر به پذیرش محصول جدید (گوشت جدید) شدند.رابطه عاطفی و هدف خاص حاکم بر گروه می تواند نتایج ارتباطی موثری را سطح جامعه دست دهد.

کورت لوین در بحث گزینش اخبار از خبرنگاران به عنوان دروازبانان خبر یاد می کند.همچنین لوین را به علت تشخیص مسایل تحقیقی فایده دار از بی فایده به عنوان موسس روانشناسی اجتماعی و تجربی مدرن می دانند.

لوین به سبب جمله زیر مشهور است:

"هیچ چیز به اندازه یک نظریه خوب عملی نیست."

به نظر وی نظریه و تحقیق هر دو یکی است و حتی مطالعات کار برای هم باید نظریه آزمون کرد.

*** دیوید منینگ وایت شاگرد لوین در مقاله ای به معرفی آرا و عقایدی وی پرداخت (مقاله selection of news) .

درس پانزدهم:

مارشال مک لوهان پیامبر و نیوتون عصرجدید

مک لوهان ازمشهورترین پیروان نظریات دیوید رایزمن است. او کانادایی است و پس از پایان تحصیلات مهندسی به ادبیات عصر الیزابت علاقمندی نشان داد .و رساله دکتری خود را در این زمینه نوشت . امروزه او را به عنوان پیشگویی فرزانه می شناسند . هر چند نظریات وی خالی از نظریه پردازیهای پندارگرانه نیست و با نظرات موافق و مخالف بسیاری روبروست .

 

مشهورترین آثار وی:

 

 1- کهکشان گوتنبرگ

2- شناخت وسایل ارتباطی

3-جنبش های 1990

4- جنگ و صلح در دهکده جهانی

5-پیام و ماساژ 6-جنگ الکترونیک

7-برای درک رسانه ها

 

مک لوهان درواقع با دنباله روی از مارکس و با توجه به نقش تعیین کننده عوامل و شیوه های تولید در بحث مربوط به دیالتیک تاریخی می گوید: زندگی انسانها در آغاز برابر بود ، عده ای سوء استفاده کردند و نابرابری ایجاد شد و تنازع طبقاتی پدید آمد .

مک لوهان در اوایل دهه 1960 نظریه تحول تاریخی بر مبنای ارتباطات را طرح کرد وگفت : انسانها در جوامع اولیه ارتباطات صمیمانه ای داشتند . ارتباطات رو در رو برقرار و مبنا حواس انسانی بود . و تمام حواس انسان به کار گرفته می شد. وجود انسان کامل و اصیل نشان می داد .

مک لوهان می افزاید : وسیله همان پیام است یعنی صورت بر محتوی رجحان و برتری دارد وشیوه های نشرهر فرهنگ بر محتوی آن تاثیر دارد .

وی همچنین می گوید : وسایل ارتباطی امتداد حواس انسان است . همچنان که لباس امتداد پوست و دوچرخه امتداد پا است . عامل تحول این دیدگاه مک لوهان نظامها و شیوه های ارتباطی است . وی اساسا تمدن را امتداد حواس و رسانه را گسترش یافته حواس بشر می داند .

مک لوهان معتقد است در هر دوره تمدن بشر یکی از حواس بشر غلبه دارد :

 

1- دوره کهکشان شفاهی یا تمدن باستانی  : پیامها از طریق تسلط بیان و دریافت سمعی منتقل می شود به این دلیل حس غالب شنوایی است و در این عصر ارتباطات چهره به چهره و صمیمی است . فرد در این اوضاع و احوال مستقیما در محیط طبیعی خود قرار دارد و خود را با گروه اجتماعی خود یعنی قبیله ادغام می کند .

 

2-عصر تمدن بصری یا کهکشان گتنبرگ : در این عصر حس غالب بینایی است و به اعتقاد او موجبات جدایی انسان از محیط گرم روستایی شد و بدبختی ماشینی بشر آغاز می شود . به این دلیل که ارتباط افراد از طریق نشریات و کتابها به صورت مجزا و بی روح انجام می گیرد . ( عصر چاپی ، نخبه گرایی ، خرد گرایی ، فرد گرایی ، انسان گرایی ، ناسیونالیسم ، اصالت انسایت )

 

3-عصر کهکشان مارکونی یا تمدن الکترونیک: در این دوره مجددا حس شنوایی در آن غلبه می یابد . به نظر مک لوهان در این عصر مجددا تنوع اصالت بشر باز می گردد وجه فرهنگ مبتنی بر رسانه های الکترونیک جدید ، کسب اعتبار مجدد بیان شفاهی است . و از این جهت نوعی رجعت به وضع جامعه ابتدایی فاقد کتابت به شمار می آید . منتهی با تفاوت آشکار به نظر مک لوهان این امر رجعتی به نظام قبیله ای در یک سطح جهانی محسوب می شود . ( دهکده جهانی )

 

مک لوهان در بخش دیگری از آراء خود رسانه ها را به دو گروه گرم و سرد تقسیم می کند. او رسانه های همه حسی را سرد و رسانه تک حسی را گرم می داند . در تعبیر دیگری رسانه های گرم را شامل آن ابزارهایی می داند که قادرند مفهوم مورد نظررا به کمک ذهن و تخیل مخاطب کامل کنند .اما در رسانه های سرد نمی توانند چنین امکانی را برای مخاطبان خود فراهم سازند . به این ترتیب رادیو گرم است چون شنونده سعی می کند آنچه را می شنود با تصورات خود در ذهنش تکمیل کند . در مقابل تلویزیون رسانه سرد است چون همه چیز را به بیننده نشان می دهد و جای فعالیت چندانی برای وی نمی گذارد.

وی در تفاوت بین سینما و تلویزیون می گوید : فیلم درسینما توسط چشمها دیده می شود اما در تلویزیون بیش از دیده شدن لمس می شود .

مک لوهان نسبت به تحولات تکنولوژی که رسانه ها دید کاملا خوشبینانه ای دارد و امیدوار است با پیشرفت های فنی بشر به یک جامعه آرمانی دست یابد که در آن همگان همه چیز بدانند .تحقق این امر به نظراو با رسانه های جمعی خواهد بود . او می گوید: اگرارشمیدوس نقطه اتکایی می خواست تا جهان را جابجا کند ، من رسانه ها را می خواهم تا جوامع را دگرگون کند .

 

انتقادهای وارده به مک لوهان :

 

1- تحولات تاریخی و پیدایش رسانه جدید باعث از بین رفتن رسانه های قدیمی نمیشود .

2-پیدایش جامعه آرمانی یا دهکده جهانی مک لوهان در وضعیتی است که ماهیتا با نظام قبیله ای نخست متفاوت است در این جا تسلط شرکت ها و انحصارات جدید در رسانه ها جایی برای صمیمیت و ارتباطاتی برابر باقی نمی گذارد .

3-مک لوهان جوامع کم سواد را جامعه سرد و جامعه اروپایی را گرم می نامد وی فناوری را کمدی الهی می خواند.

 

تلویزیون رسانه ای هوشمند است و انسان زاییده فنآوری زمان خود است .

 

وسایل گرم : عکس ، رادیو ، سینما ، کتاب ، سخنرانی ، الفبای صوتی ، فیلم ( تک حسی )

وسایل سرد : خط تصویری - تلفن - تلویزیون - سیمنار - گفتار ( همه حسی )

وسایل سرد نیاز به مشارکت دارند .

ژان کازنو می گوید : علی رغم ضعف استدلال و تخیلی بودن نمی توان نظریات مک لوهان را نادیده گرفت چون نظریات او در بعضی حوزه ها جدید و بدیع است .

حمید مولانا می گوید : نظریات مک لوهان که به صورت مکتب جبر فن آوری درآمده بود در سال 1960 از دو ضعف درونی رنج می برد :

1-به فنآوری به صورت مفرد تکیه می کند .

2-اعتقاد به جبر فن آوری صرفا بر شواهد تاریخی متکی است . و از خود هیچ نوع پویایی ندارد .

چارلز استاینبرگ نظرمک لوهان را که وسایل ارتباطی همه چیز است و محتوی مهم نیست به سخره می گیرد .

 

نظرات مک لوهان و انیتس را به دلیل توجه زیاد به وسایل ارتباطی جبر تکنولوژی می گویند .

 

  

 

درس شانزدهم:

دیوید رایزمن

رایزمن نحوه زندگی بشر را از در تاریخ اجتماعی روزنه ارتباطات به سه مرحله تقسیم می کند:

1-      دوران سنت راهبر : ارتباط چهره به چهره و رفتار بشر یکنواخت و قابل پیش بینی است و به او آرامش می دهد . در این مرحله سنتها حاکم است.

 

2-      دوران درون راهبر : انسان با عقلانیت خود از آرامش خارج می شود و تلاش فردی برای پاسخگویی به نیازهای فردی در این دوره شکل میگیرد.(فردگرایی ) اهمیت سنت کاهش می یابد و هماهنگی در رفتار کم می شود.

 

3-      دوران دگر راهبر : ناشی از تمدن ارتباط جمعی و پیدایش ابزار سالاری است .در این مرحله فرهنگ بلعیده می شود و موجب از خود بیگانگی می شود.این عصر فرا واقع و فرا آگاهی است.شی سروری و ظهور وسایل ارتباط جمعی در این دوران به وجود می آید.

 

***  توده تنها اصطلاحی است که رایزمن به کار می برد.انتظارات و رنج های بزرگ در این دوره جایی ندارد .به اعتقاد رایزمن ایجاد این حالتها نتیجه و پیامد کارکرد رسانه ها ست.

 

 

 

درس هفدهم:

نظریه تزریقی

 

نظریة تزریقی اشاره بر این دارد که رسانه های گروهی تاثیر مستقیم ، فوری و قدرتمندی بر روی مخاطبان دارند . مدیران رسانه ها در دهه های 40 و 50 میلادی تأثیر عمیق خود بر تغییر رفتارهای مخاطبان خود را به خوبی دریافته بودند.

عوامل مؤثر در این اثرگذاری عمیق عبارتند از :

-          سرعت گسترش رادیو و در برگیری آن و پس از آن تلویزیون

-          ضرورت ترغیب مردم و جلب نظر آنان در زمینه هائی همچون تبلیغات تجارتی و یا مبارزات انتخاباتی و غیره

-          مطالعات دهة 1930 که روی تاثیر تصاویر متحرک بر روی کودکان متمرکز شده بود .

-          تک قطبی کردن رسانه ها توسط هیلتر در طی جنگ جهانی دوم که بمنظور متحد کردن آلمان در چهارچوب نازیسم بود.

این نظریه معتقد است که رسانه ها تأثیر بسیار قوی و عمیق و بطور یکنواخت بر روی سطح وسیعی از مخاطبان دارد که می توان با ارسال مستقیم پیام همانند شلیک کردن یک گلوله و یاتزریق یک آمپول درآنان از طریق طراحی یک پیام مشخص ، آنان را وادار به عکس العمل نموده و پاسخ دلخواه و مورد انتظار را ازآنان دریافت کرد.

منظور از دو اصطلاح (( شلیک گلوله)) و یا (( تزریق کردن یک آمپول )) که در این نظریه بیان شده ، تاکید بر آن است که جریان اطلاعات قوی و منسجم که بصورت مستقیم از یک منبع قدرتمند بر مخاطب یا دریافت کنندة پیام می رسد ، تأثیر زیادی بروی دارد . نظریه گلوله جادوئی بر این باور است که پیام همانند یک گلوله است که از دهانة یک تفنگ ( یک رسانه ) به مغز یک نفر ( مخاطب یا دریافت کننده ) شلیک می شود.

با یک تصور ساده تر نظریه تزریقی را هم می توان اینگونه بیان کرد که پیام های رسانه ای همانند آمپولهایی هستند که بطور مستقیم در بدن مخاطبین منفعل تزریق می شوند و بلافاصله بر آنها تأثیر عمیق برجای می گذارند.

در این دیدگاه رسانه یک منبع قدرتمندو خطرناک تلقی می شود ، چرا که گیرنده یا مخاطب در مقابل هرگونه تأثیر پیام ناتوان است و هیچ چاره ای برای فرار وی از تحت تأثیر قرار گرفتن در مقابل پیام در این مدلها دیده نشده است. مردم همانند یک اردک نشسته تصور شده اند. منفعل و بلاتکلیف واراده ، آنگونه که هیچ اراده ای از خود ندارند . البته مردم نیز همانطور بودند و آنگونه فکر می کردند که رسانه ها به آنان دیکته می کردند چرا که هیچگونه مجرای اطلاعاتی دیگری به غیراز اطلاعات دریافتی نداشتند.

نظریه گلوله جادوئی در بررسی های بعمل آمده توسط محققانی همچون لازارسفلد Lazarsfeld ، برلسون Berelson و گودت Gaudet درست از آب در نیامد . آنها تحقیقاتی را در سالهای 1944 تا 1968 پیرامون انتخابات ریاست جمهوری انجام می دادند . پروژة تحقیقاتی آنها در طی کاندیداتوری آقای فرانکلین روزولت Franklin D.Roosevelt در سال 1940 مشخص کرد که بین رسانه ها و رفتارهای سیاسی مردم روابطی وجود دارد .

اکثریت مردمانیکه در معرض تأثیر پیامهای رسانه ای قرار نداشتند ، بیشترین تأثیر پذیری را از ارتباطات میان فردی پذیرفته بودند ، که اثرآن از اثر رسانه ها بیشتر بوده است. تأثیر تبلیغات انتخاباتی آنقدر که در نظریة گلوله جادویی به آن تاکید شده بود ، قوی و موثر نبود تا شنونده (مخاطب) را ترغیب کند یا آنان را در یکسان سازی فکری و همانند سازی در عمل (مثلاً انتخاب فردی خاص) کمک نماید و یا به سوی اهداف پیام بکشاند.

تمرکز بر مطالعات گروهی ، نظر سنجی ها ، سایر روشهای مطالعات گسترش بازار، بازاریابی و همه و همه نتیجه انتشار فعالانه گونه های مختلف رسانه ها بوده که امروزه در دسترس عموم قرار گرفته است ، نشان دهنده این است که تئوری گلوله جادوئی ، جای خود را به سایر تئوریها داده است . مدلهائی با ابزارهای متفاوت همانند (( تئوری دو گام به جلو)) یا (( تئوری اشاعه نوآوری )). از مواردی که می توان در مورد نظریة گلوله جادوئی به آن اشاره کرد ، یک نمایشنامة رادیوئی است که در 30 اکتبر 1938 توسط ارسـون ولـز و با همکاری گروه تئاتر مرکــوری تـنظیم و اجـرا شد . این نمایشـنامه که بـنام (( جنگ جهانی )) نام گذاری شده بود ، داستان تخیلی حمله ساکنان کره مریخ به کره زمین بوده که در برنامه تبلیغی این نمایش نامه که در جشن روز هالوین پخش می شد ، برنامة رادیو قطع شد و یک خبر به این مضمون پخش گردید: (( مریخی ها به سمت زمین حرکت کرده اندوبه زودی در محلی به نام گروورس میل S Mill‘ Groverدر ایالت نیو جرسی امریکا به زمین خواهند رسید))

این پیام اگرچه مربوط بیک آگهی بازرگانی بود ، اما موجب وحشت و اضطراب ناگهانی شده و همه چیز را بهم ریخت . از 12 میلیون نفر شنوندگان این پیام ، حداقل یک میلیون نفر آن را باور کردند که یک موجود بیگانه ، از فضا به زمین خواهد آمد . موجی از ترس و وحشت جامعه را فراگرفت . برنامه های مذهبی کلیساها بهم خورد ترافیک و رفت و آمد مردم مختل شد . سیستم های ارتباطی قطع گردید مردم خانه های خود را رها کرده به مناطق امن و روستاها پناه بردند . مغازه های خواربار فروشی و مواد غذائی غارت شدند و شهرها به نظمی و هرج و مرج کامل رسیدند.

تمامی این ها ، حاصل یک پیام رادیوئی بود.

نظریه پردازان رسانه ها ، پخش پیام نمایشنامه (( جنگ جهانی )) را نمود بارز نظریة گلوله جادوئی می دانند و معتقدند این دقیقاً نمونه ای از یک تزریق آمپول از طریق ارسال یک پیام در تن و بدن یک جمع انبوه ، بمنظور ایجاد یک تفکر همسان است.تأثیر پخش پیام همچنین این نظریه را ثابت کرده است که رسانه ها می توانند تفکر مردم منفعل و ساده لوح را دستکاری نمایند.

با علم به این اثرگذاری است که دست اندرکاران رسانه ها ادراک مخاطبان خود را شکل می دهند.

 

 

منابع :

 

1_ Davis, D.K. & Baron, S.J. (1981)

2_ Golden, L.L. & Alpert, M.I. (1987)

3_ Lazarsfeld, P.F. Berelson, B.Gaudet (1968)

4_ Berger, Arthur Asa, Essentials of Mass Communication theory

5_ Defleur, Melvin _ therories of

نظریه تزریقی در کتاب مبانی دکتر زارعیان:

 

نظریه تزریقی در فاصله بین دو جنگ جهانی و اولین نظریه ای بود که درباره تاثیر پیام های ارتباطی به وجود آمد.(دهه 20 و 30 و اوایل 40) .

هیتلر ، موسولینی و کافلین در آمریکا از پیشگامان پیدایی آن هستند.

بر اساس این نظریه می توان پیام را به نحوی تزریق کرد که در قلب و ذهن افراد نفوذ کند و آن رفتاری که مورد نظر است را در مخاطبان به وجود آورد.در بین عناصر ارتباط تکیه بر پیام است.مخاطب منفعل و غیر پویاست و ارتباط گر (منبع ) همه کاره است.

نام دیگر این نظریه تاثیرات قدرتمند وسایل ارتباطی یا نظریه گلوله است.و طرفداران به تاثیرات کوتاه مدت و آنی توجه دارند.

نظریه تزریقی رابطه نزدیکی با نظریه محرک – پاسخ دارد و به بعد عاطفی بیشتر توجه می شود تا بعد ادراکی آن.

 

 

 

درس هجدهم:

نظریه استحکام (تاثیر محدود)

 

این نظریه توسط پل لازارسفلد و برلسون در دهه 40 ارایه شد.در زمانی که نظریه گلوله حاکم بود.

بر اساس این نظریه پیام قدرت ندارد و فرد به انتخاب خودش پیام را انتخاب می کند.پس مخاطب پویاست وتاثیر پیام های ارتباطی تقویت عقاید موجود است.پیام تغییرات بنیادی ایجاد نمی کنند بلکه عقاید و گرایشات را استحکام می بخشد ، یعنی تکیه اصلی بر مخاطب است.

نام دیگر این نظریه تاثیرات محدود وسایل و پیام های ارتباطی است.(رابرت من )

این نظریه به اصل انتخاب خاص اعتقاد دارد. به این معنی که رویاروی با پیام انتخابی است.و به پارامترهای غیر ارتباطی مانند سن ، شغل ، خانواده  که مربوط به مخاطب است برای اثر گذاری پیام اهمیت بیشتری می دهد.

به نظر کازنو سه حالت را برای شناخت روش های اعمال نفوذ بر توده ها از طریق رسانه ها باید تمیز داد :

 

1- تقویت عقیده موجود

2- ساختن عقیده تازه

3- تغییر عقیده

 

از دیدگاه کازنو تاثیر رسانه ها بیشتر تقویت عقیده موجود است.

 

انتقاد وارده به نظریه استحکام :

 

1- نقش رهبران افکار را بسیار افراطی بررسی می کند

2- نقش رسانه ها را فقط به تثبیت عقاید محدود می کند و نقش آنها در تغییر نیاز ها را نادیده می گیرد.

 

نظریه دو یا چند مرحله ای بودن پیام :

 

کاتز و لازارسفلد به دو مرحله ای بودن پیام ها تاکید دارند ، بر اساس این نظریه پیام وسایل ارتباطی ابتدا به رهبران عقاید داده  می شود و سپس رهبران عقاید پیام ها را به دیگران انتقال می دهند.

رهبران عقاید نقش یک گزینشگر خبر که فقط برخی خبرها را انتخاب می کند ، ندارند ، بلکه آنان با توجه به خط مشی هایی که  خود دارند ،اخبار را منتقل می کنند و کوشش می نمایند فرد را در جهت اعتقادت خود هدایت کنند و رفتار مورد نظر را در فرد به وجود آورند.

این افراد گاهی هم سکوت می کنند و با سکوت خود جریان ارتباطی را قطع می کنند.دراین نظریه اعتبار منبع نیز مهم است .هر کس نمی تواند تاثیر گذار باشد ، به عبارتی منبع پیام باید اعتبار داشته باشد.

درس یازدهم:

ژان کلوتیه

  کلوتیه صاحب نظر کانادایی است و در سال 1904 کتاب ارتباطات سمعی ، بصری ، و خطی را نوشت.

وی دوران ارتباطات اجتماعی را شامل چهار مرحله می داند:

1-    ارتباطات شخصی : مستقیم و رو در رو

2-    ارتباطات نخبگان : ارتباطات مذهبی ، تکیه بر وعظ و خطابه ، کاهنان و کشیشان غالب بودند و در این دوره در برابر صنعت چاپ مقاومت می شد

3-    ارتباطات جمعی (توده ای) : خبری شدن روزنامه ها ، افزایش تیراژ و گسترش رادیو و تلویزیون و ارتباطات توده وار.

4-    ارتباطات فردی : گسترش انواع رسانه های فرد گرا مثل ویدیو ، ضبط صوت و واکمن ، کامپیوتر و زیراکس .

 

تست :

ژان کلوتیه دوره های تاریخی را چگونه تعریف می کند:

1-    عصر ارتباطات فردی ، نخبگان ، ارتباطات جمعی

2-    عصر ارتباطات شخصی ، نخبگان ، ارتباطات جمعی ، فردی

3-    دوره سنت راهبر، درون راهبر ، دگر راهبر

 

 

 

درس دوازدهم:

 نظریات مطالعات فرهنگی(گرامشی ،‌ آلتوسر)

 

در این نظریات جایگاه خاصی برای عنصر فرهنگ در نظر گرفته می شود، به عبارت دیگر مثل نظریات مارکسیسم کلاسیک بر اقتصاد صرف تاکید نمی شود بلکه در این مجموعه نظریات کسانی مثل گرامشی ، لویی آلتوسر ، روژه گادوری هریک به نوعی عامل فرهنگی را موثرتر از اقتصاد می دانند.از دیدگاه مک کوئیل ، این نظریه بیش از آن که به عوامل تعیین کننده ساختاری و اقتصادی جهان بینی که گرایش به طبقه دارد ، نظر داشته باشد ، به خود جهان بینی نظر دارد.تفاوت آن با مارکسیسم کلاسیک و رویکرد اقتصاد سیاسی در این نکته است که این نظریه برای جهان بینی در مقایسه با زیر ساخت اقتصادی ، استقلال به مراتب بیشتری قایل است.

به این ترتیب وسایل ارتباط جمعی از نظر گرامشی جزیی از ابزارهای تفوق یا هژمونی سرمایه داری و از نظر کسانی مثل آلتوسر جزو ابزارها و دستگاههای ایدئولوژیک سرمایه داری شمرده می شوند.

به طور کلی گرامشی که به اهمیت روبناهای فرهنگی توجه دارد با تفکیک جامعه مدنی از جامعه سیاسی و نقش خاص دولت در برتری جویی فرهنگی عقیده دارد نهادهایی مثل خانواده ، مدرسه و وسایل ارتباط جمعی عوامل اصلی حفظ و انتقال و بازآفرینی فرهنگ هستند.این ابزارها در اختیار دولت است.

پولانزاس ، ریموند ویلیامز ، استوارت هال ، جیمز کار ، میلی باند و دالاس اسمیت دیگر مدافعان این نظریه هستند.

آنتونیو گرامشی

مطالعات انتقادی غربی در مورد فرهنگ و ارتباطات از دهه 1960 عمق بیشتری پیدا کرد و دراین زمینه عقاید گرامشی ایتالیایی درباره هژمونی و برتری جویی فرهنگی نقش اساسی داشته است . گرامشی که در سالهای قبل از جنگ جهانی دوم در زندان موسولینی به سر می برد ، در یادداشتهای زندان خود ویژگی های جوامع معاصر غربی و تفاوت های آن با جامعه روسیه قبل از انقلاب را عرضه کرد.وی با تکیه بر اهمیت روبناهای فرهنگی و تفکیک جامعه مدنی از سیاسی (یا دولت ) بر نقش خاص دولت در برتری جویی فرهنگی تاکید کرد ، به عقیده وی نهادهای مهم جامعه مدنی مانند مدرسه ، کلیسا ، خانواده ، احزاب و وسایل ارتباطی عوامل اصلی حفظ و باز آفرینی فرهنگ می باشند و بدون نفوذ در این نهادها ، تحکیم قدرت سیاسی ممکن نیست . به عقیده گرامشی دولت با استفاده از برتری فرهنگی امکانات قهریه (زور و اجبار) را هم در اختیار می گیرد و قدرتش را تحکیم می کند.

 لویی آلتوسر

 آلتوسر فرانسوی در سال 1965 تحت تاثیر افکار گرامشی مقاله ای به نام " ایدئولوژی و دستگاههای ایدئولوژیک دولت " به چاپ رسانید و یادآور شد که وجود تاکید انحصاری لنین بر دستگاههای سرکوبگر دولت و ضرورت متلاشی نمودن آن ، برای به دست گرفتن قدرت سیاسی ، باید اهمیت وِیژه " دستگاههای ایدئولوژیک " دولت را نیز مورد توجه قرار داد.زیرا گرچه می توان قدرت نظامی دولت را درهم شکست اما اگر امکانات نفوذ در دستگاههای ایدئولوژیک فراهم نیامده باشد ، به دست گرفتن قدرت سیاسی بسیار مشکل است.آلتوسر به تبعیت از گرامشی دستگاههای ایدئولوژیک را همان نهادهای خانواده ، مدرسه و ... ارتباط جمعی می داند و نقش اصلی آنها را باز آفرینی نیروی انسانی مورد نیاز جوامع سرمایه داری و بازآفرینی و تحکیم ایدئولوژی حاکم برای جوامع معرفی می کند.

 پولانزاس

 نیکولاس پولانزاس اندیشمند فرانسوی که شاگرد آلتوسر بوده است و در انتقاد به نظریه های وی در مورد دستگاههای ایدئولوژیک دولت یادآوری می شود که نقص نظریه آلتوسر عدم بررسی عمیق موضوع و نقص دیگر آن توجه نکردن به دستگاههای اقتصادی دولت است.

رالف میلی باند

مطالعات انتقادی در زمینه سلطه جویی و مشروعیت بخش سیاسی از طریق وسایل ارتباط جمعی در دهه 60 میلادی در انگلستان نیز مورد توجه قرار گرفت.میلی باند اندیشمند انگلیسی در سال 1969 در کتابی به نام "دولت در جامعه سرمایه داری " بخش مهمی را به فرآیند "مشروعیت دهی سیاسی " اختصاص داده و ضمن تاکید بر اداره وسایل ارتباط جمعی به وسیله گروههای سرمایه داری تلاش این وسایل را در جهت سازگاری سیاسی تشریح کرد.

رایمون ویلیامز

 در همین دهه ویلیامز نیز با انتشار کتابهایی در زمینه فرهنگ و ارتباطات نقش خاص روبناهای اجتماعی و مخصوصا وسایل ارتباط جمعی را در حفظ و ثبات نظام سرمایه داری غربی مورد تاکید قرار داد.

استوارت هال نیز با مطالعات جدید انتقادی درباره فرهنگ و ارتباط دیدگاههای مشابهی را بیان کرد.

 

 

دالاس اسمیت

 دالاس اسمیت همکار قدیمی ویلبر شرام است اما با دیدگاههایی کاملا متضاد با او ، اسمیت در آثار خود نقش وسایل ارتباط جمعی جوامع سرمایه داری را در سلطه جویی سیاسی تجزیه و تحلیل کرده است.

یورگن هابر ماس

 در آلمان غربی نیز در سه دهه اخیر ، مطالعات انتقادی اهمیت خاصی پیدا کردند و به وِیژه هابر ماس که آخرین جانشین اعضای اصلی مکتب فرانکفورت به شمار می رود، به هگل قرن 20 شهرت دارد.وی در کتاب مشهور خود به نام فضای عمومی نقش مثبت مطبوعات و افکار عمومی را در دوران انقلاب های دموکراتیک غربی تجزیه و تحلیل نموده و نتیجه گرفته است تحت تاثیر استیلای سرمایه داری در قرن 19  وسایل ارتباط جمعی از مسیری که در دوران انقلابهای دموکراتیک داشتند ، منحرف شده و زیر سلطه گروههای سرمایه داری و سیاسی خاص هیات حاکمه فضای عمومی را مسموم و منحرف نموده و به نظام حاکم موجود مشروعیت سیاسی بخشیده اند.

کتاب مهم دیگر او به نام فرد و مشرعیت مسایل مشروعیت دهی در سرمایه داری پیشرفته نیز در همین زمینه نوشته شده است.

 

 

درس سیزدهم:

مطبوعات و نظامهای سیاسی

هربرت الچول در کتابی که در سال 1984 تحت عنوان «عوامل قدرت» Agents of Power منتشر ساخت، این بحث را مطرح می کند که نظریات ششگانه ای که دربـاره  رسـانـه ها ارائه شده اند چندان با واقعـیت تطبیـق نمی کننـد و صرفـاً محصـول جنگ سـرد می باشـند. او معتـقد است کـه ایـن نظریات با اوضاع سیاسی کنونی تناسبی ندارند.                                                                                   

الچول می گوید مطبوعات مستقل نمی توانند وجود داشتـه باشند. به نظر وی، رسانه های همگانی عوامل آن کسانی هستنـد که قدرت اقتصـادی، سیـاسـی و اجتمـاعی را در همـه نظامهـا کنتـرل می کننـد. مطبوعـات یک کشور ارتباط تنگـاتنگی با نظام سیـاسی آن کشـور دارند. آنها شکـل و رنگ ساختـارهای اجتمـاعی و سیاسی را که درون آنهـا به فعالیت می پردازند به خود می گیرند. اکثـر نظـریه های دولت - مطبـوعات در مقیاسـی بین اقتـدارگـراییauthoritarianism و آزادگـراییlibertarinism قـرار می گیـرند. جان مریـلJohn Merrilمی گوید : نظام اقتـدارگرا نظامی است که رسانه های ژورنالیستـی آن از آزادی کمی از لحاظ تعییـن سیاسـت و فعالیتـهای ویرایشـیeditorial برخـوردارنـد یا اصلاً از آزادی برخوردار نیسـتند. نظام آزادگرا نظامی است که رسانه های آن از لحاظ ویرایشی مستقل هستند و در فضایی باز و رقابتی به فعالیت می پردازند.

  مدلهای رسانه ای

الچـول پس از مطالعه گسترده ای که از تاریـخ و کارکـرد نظامهای مـطبوعاتـی جـهان به عمـل می آورد، نتیـجه می گیـرد که در جهـان امـروز فقـط سه مـدل رسانه ای وجود ارد:

1- مدلی که در رابطه با جهان اول وجود دارد (لیبرال – سرمایه داری).

2- مدلی که در جهان دوم وجود دارد (شوروی و نظامهای سوسیالیست).

3- مدلی که در رابطه با جهان سوم وجود دارد (در حال توسعه).

 او ایـن سـه مـدل را به ترتیـب نظامهای “بازار”، “مارکسیـست” و “در حال توسعـه” نامگـذاری می کند. (لازم به یادآوری است که الچول، کتاب نخست خود را قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر  شوروی سابق نوشته است

   طبقه بندی رسانه ها بر مبنای اقتصادی:

 الچول (1995) می گوید چرا از معیارهای اقتصادی برای طبقه بندی رسانـه ها استـفـاده نکنیـم؟ تقسـیم جنبشـهای رسانه ایmedia movements به نظامهای “بازار”Market ، “اشتـراکی”Communitarian  و “در حال پیشـرفـت”Advancing یک تقسیـم بنـدی مطلـق نیسـت بلکه درون هر کدام از این گروهها استـثناهایی وجود دارد. این مـدل می تواند به درک چگونگی عملکرد رسانه ها کمک کنـد. در هـر یک از این سـه جـنبـش مختلف، برای مطبوعات نقشی محوری در نظم اجتماعی تعیین شده است. مطبوعات معمولاً از ارزشهای اساسی جامعه ای که در آن به فعالیت می پردازند حمایت میکنند. مدل “اشتراکی” مبتنی بر نظریه مارکسیستـی اسـت. بـا آنکـه امـروزه کشـورهـای انـدکـی دارای نظام مارکسیستی هستند، کشورهای کمـونیـستـی سـابـق در این گـروه قـرار می گـیـرنـد.

دشواریهای این کشورها در پذیرش سرمایه داری، تقسیم شدن چکسلواکی، اتحاد مجدد آلمـان و کشمکشهای ایدئولوژیک یوگسلاوی سابق، همه مثالهایی هستند که الچول برای اثبـات ایـن ایـده که کشورهای اروپای شرقی هنوز به ایدئولوژیهای مارکسیستی پایبند هستند بیان می کند.مدل “در حال پیشرفت”، کشورهای جهان سوم را توصیـف می کنـد. در حـالـی کـه نـقـش رسانه ها در مدلهای “بازار” و “اشتراکی” عمدتاً حفظ وضعیت موجود است، این جنبـش سـوم،  ویژگی پویایی دارد که متعهـد به ایجاد تغییـر اسـت. ژورنـالیـسـم توسعـه¹ هـنـوز کلیـدواژه ای اساسی برای کشورهای در حال پیشرفت است.

  تفاوتهای مدلهای رسانه ای:

هر جنبشی در درون خود بسیار متنوع است. کشورهای “بازار” متنوع هستند همچنان که کنترل مطبوعات در کشورهای “در حال پیشرفت” متنوع است. تفاوتها همیشه درون کـشـورهـا همچنین بین آنها وجود داشته است. درون هر کشور بخصوصی می توان طرفداران هر مـدلـی را یافت.  از دیدگاه الچول این سه مدل با وجود تنوع داخلی، تفاوتهایی اساسـی دارنـد. در مـدلـهـای “اشتراکی” و “در حال پیشـرفـت”، مطبـوعـات نقـش سیـاسـی مشـخـصـی دارنـد. در حـالـی کـه مطبوعات در کشورهای “بازار”، بالاتر از سیاست قرار می گیرند. در مدل “بازار”، رسانه ها باید اطلاعات سیاسی را منصفانه و بیطرفانه ارائه دهند. نظریه الچول گامی مهم در جهت دسته بندی نظامهای مطـبـوعـاتـی مخـتـلـف در سـراسـر جهان است. مطبوعات هر کشوری متنوع هـسـتنـد امـا الچـول مشـاهـدات خـود را بـر پـایـه ای اقتصادی بنا نهاده است.

  هفت قانون ژورنالیسم:

علی رغم تفاوتهایی که الچول بین این سه نظام مطبوعاتی تشخیص می دهد به این نتـیجـه دست می یابد که در جهان مطبوعات “هفت قانون ژورنالیسم” وجود دارد که در کلیه نظامهـای سیاسی – ارتباطی حاکم است. این قوانین هفت گانه به قرار زیرند:

1- در همه نظامهای مطبوعاتی، رسانه های خبری عوامل آن کسانـی هـسـتنـد کـه قـدرت سیاسی و اقتصادی را در کنترل خود دارند. روزنامه ها، مجلات و تولیدات رادیو و تلویزیـون بازیگران مستقلی نیستند، هر چند بعضی از آنها می توانند بالقوه مستقل عمل کنند.

2- محتوای رسانه های خبر غالبا منافع کسانی را منعکس می کنند کـه هـزینـه هایشان را تأمین می کنند.

3- همه نظامهای رسانه ای بر این ادعا پافشاری می کنند که به آزادی بیـان پـایبـنـدند هر چند آزادی بیان به شیوه های مختلف تعریف شده است.

4- همه رسانه ها اصل مسئولیت اجتماعی را تأیید می کنند و مدعی هستند که به نیازهای مردم و منافع آنها خدمت می کنند. آنها همچنین ادعا می کنند که هدفشان این است که دسترسـی مردم را به رسانه ها ممکن سازند.

5- در هر یک از سه مدل فوق الذکر، مدلهای دیگر “منحرف” خوانده می شوند.

6- دانشکده های ژورنالیسم، ایدئولوژیهـا و نظـامـهـای ارزشـی جـامـعـه ای را کـه در آن فعالیت می کنند به دیگران منتقل می کنند. این دانشکده ها بطور اجتناب ناپذیری بـه صـاحـبـان قدرت در جهت حفظ کنترل آنها بر رسانه ها کمک می کنند.

7- عملکرد رسانه ها غالباً با تئوریهایی که بر اساس آن فعالیت می کنند متفاوت است.

الچول نه تنها قوانین فوق را به عنوان قوانینی که باید اتفاق بیفتند تجویز نمی کـنـد، بلـکـه  آنها را تنها به عنوان خلاصه مشاهدات خویش درباره آنچه که در عمـل اتـفـاق مـی افـتـد بـیـان نموده است.

 با توجه به این نکته، مبحث الچول از این جهت مفیـد اسـت کـه یکـبـار دیـگـر محـدودیـت ارزش نظریات هنجاری را به منظور بیان واقعیت برای آشکـار مـی سـازد، هـر چـنـد کـه ایـن هنجارها واقعیت را شکل می دهند و بر ذهنیات، بویژه ذهنیات کسانی که رسانه هـا را کـنتـرل می کنند و یا در آن به کار مشغولند، اثر می گذارند.  

منابع:

مهرداد، هرمز. مقدمه ای بر: نظریات و مفاهیم ارتباط جمعی، چاپ اول، تهران، فاران، 1380.

Altschull, J. Herbert. Agents of Power; the Media and Public Policy, 2d Ed. New York: Longman, 1995.

Altschull, J. Herbert. Agents of Power: The Role of the News Media in Human Affairs. New York: Longman, 1984.

Merrill, John C. Global Journalism: A Survey of the World’ s Mass Media. New York: Longman Publishing Group, 1983

 

 

درس چهاردهم:

نظریه شکاف آگاهی

 

نظریة شکاف آگاهی بر این عقیده استوار است که رسانه ها فاصلة اطلاعاتی بین طبقات مختلف مردم را روز به روز بیشتر می سازند. چرا که شیوة ارتباطات آنان با رسانه ها متفاوت است و چگونگی برخورداری آنان با میزان دسترسی به رسانه ها و نحوة استفاده از اطلاعات نیز یکی از عوامل وجود این شکاف محسوب می شود.

این نظریه اولین بار توسط آقای فیلیپ تیکهونور و همکارانش ارائه شد.(philip J. Tichenor). در مقاله ای که وی در سال1970 ارائه کرده است به جریان رسانه های همگانی به عنوان عامل ایجاد تفاوت در میزان دانش و آگاهی مردم اشاده نموده و آن را ((نظریه شکاف آگاهی )) نام نهاده است.

وی معتقد است که همزمان با جریان اطلاعات توسط رسانه های همگانی در یک جامعه، بخشی از مردم که شرایط اقتصادی بهتری دارند ، دسترسی بیشتر و سریع تری نسبت به بخشی از مردم که وضع معیشتی نا مناسب تر دارند ، بدست می آورند . بنابراین ، شکاف در میزان آگاهی بین گروههای مختلف مردم بیشتر از آنچه که توسط رسانه ها کاهش یابد ، موجب افزایش فاصله ها بین آگاهی آنان می گردد.

اولین بار نظریه شکاف آگاهی توسط تیکهونور – دونوهو – اولین (Olien-Donohue-Tichenor) در دانشگاه مینوسوتا university of Minnesota  در دهه 70 ارائه شد . آنها معتقدند که افزایش اطلاعات در جامعه توسط اعضاء جامعه بطور یکنواخت صورت نمی گیرد. بدین معنی که گروهی از مردم که از طبقات اقتصادی بالاترند ، توانائی و شرایط بهتری دارند تا اطلاعات را کسب کنند . پس مردم جامعه به دو گروه تقسیم می شوند.

گروه اول ، گروهی هستند که اعضاء آن را افراد تحصیل کردة جامعه تشکیل می دهند ، آنها اطلاعات زیادی دارند و در مورد هر چیز می توانند اظهار نظر کنند.

گروه دوم ، گروهی هستند که دانش و سواد کمتری دارند و آگاهی آنها در مورد مسائل پیرامونشان اندک است.

گروه با پایگاه اقتصادی پائین تر که با سطح سوادشان تعریف و طبقه بندی شده اند و آگاهی کمتری در مورد مسائل عمومی و اجتماعی خود دارند ، ارتباط مداومی با اخبار و رویدادهای مهم روز ندارند و اکثراً هم از عدم آگاهی خود نیز بی اطلاعند.

موضوع شکاف آگاهی نیز خود سبب افزایش فاصله بین مردم یک جامعه می گردد که در طبقه بالا و پائین (یا گروهای اول و دوم) قرار دارند.

تلاش برای بهبود وضع زندگی مردم از طریق رسانه های گروهی نه تنها همیشه مؤثر نبوده ، بلکه رسانه ها خود گاهی موجب افزایش تفاوت ها و فاصله ها بین اعضاء جامعه می گردند.

آقایان تیکهونور ، دونوهو، اولین ، درسال 1970، 5 دلیل عمده در تأیید این نظریه ارائه کرده اند:

1_ افراد گروه اول مهارتهای ارتباطی بهتری دارند و سطح تحصیلاتشان بیشتر استو قدرت خواندن و درک مطلب آنها بهتر بوده و اطلاعات کسب شده را به راحتی به خاطر می سپارند.

2_ افراد گروه اول ، توانائی نگهداری اطلاعات را به راحتی دارند و بدرستی می توانند از آن اطلاعات استفاده نمایند.

3_ افراد گروه اول به لحاظ موقعیت های اجتماعی خود ارتباطات بهتری با همتایان خود دارند که منجر به تبادل اطلاعات می گردد .

4_ افراد گروه اول به لحاظ نوع زندگی خود ، اساساً در معرض دست یابی به رسانه ها و اطلاعات آن ، پذیرش ، نگهداری و بکارگیری آن هستند.

5_ ماهیت نظام های رسانه ای این است که بیشتر برای افراد با سطح تحصیلات بالاتر و دارای پایگاه اجتماعی بهتر ، طرح ریزی می شوند

درس هفتم:

نظریه ای با منشا جامعه شناسی

 

فردیناند تونیس:  فیلسوف و جامعه شناس آلمانی است که تحت تاثیر نظریات انسانی طبیعت و حقوق وضعی هابز و اندیشه تحولات تاریخی مارکس دیدگاههای تازه ای در جامعه شناسی مطرح کرد.

وی ارتباط را محور شناخت و ارزیابی جوامع می داند و تفکیک پذیری وظایف را نه در سازمان و یا ساخت نهادی جوامع بلکه در روابط میان از او جستجو می کند.

 

نظریه تونیس با تکفیک دو نوع جامعه آغاز می شود:

1-اجتماع یا جامعه معنوی (گمن شافت )

2- جامعه صوری (گزل شافت)

 

گمن شافت : در این جامعه نوعی همبستگی عمیق ، احساسی ، طبیعی و ارگانیک مسلط است.مثل خانواده.

گزل شافت:  در این نوع جامعه نظم قانونی ، تقسیم کار ، مالکیت و تضاد دراعضای گروه حکمفرماست.از نظر ارتباطی ، این دو جامعه دارای سه سطح گسترده ارتباط ، عمیق ارتباطی و نوع ارتباطی متفاوت است.

 

خصوصیات گمن شافت:

1-     ارتباطات محدود است( کوچکی جمع و بی خبری انسانها از هم معنی ندارد )

2-     ارتباطات عمیق است .

3-     اراده ارگانیک (ذاتی و طبیعی ) : بر پایه احساس و تجربه مشترک مثل سلیقه و سنت بنا می شود.

4-     هر حرکت در خدمت وحدت جمع است نه فرد.

5-     امتداد تاریخی ارتباط : انسانها سوابق هم را می شناسند.

 

خصوصیات گزل شافت :

1-     وسعت جامعه : روابط صوری و قراردادی و تنهایی است.

2-     ارتباطات سطحی است.

3-     اراده سنجیده : سود و زیان اقتصادی برای افراد مهم است.

4-     بی نامی : نام و سوابق نا آشنا هستند.

5-     ارتباط منطقی : ارتباط فاقد اثر هاله روانی است.نفع مادی ملاک قضاوت انسان ها است.

 

 

تونیس و مطبوعات :

مطبوعات از نظر تونیس به عنوان یک رکن تشکیل دهنده افکار عمومی مجموعا مثبت است. وی مطبوعات بزرگ را قابل مقایسه با ارتش و سازمان های اداری می داند.

به اعتقاد وی افکار عمومی مثل ارتش و بوروکراسی رابطه ای به وجود می آورد و آن نقش فراملی آن هاست.

مطبوعات با ساختن افکار عمومی جهان را برعهده دارد و در ایجاد گزل شافت نقش اصلی را به عهده دارد.

 

کتابهای عمده : اجتماع و جامعه (1887) ، رسم اجتماعی (1909) ، مطالعات و انتقادات جامعه شناسی (1925) ، مقدمه ای بر جامعه شناسی

 

تست مرتبط:

 

به اعتقاد تونیس :

1-    مطبوعات می توانند جامعه ای جهانی نظیر بازار جهانی به وجود آورند.

2-     ارتباطات درگزل شافت (جامعه ) عمیق و ذاتی است.

3-     میدان افکار عمومی محدوده مرزهای ملی است.

4-     مطبوعات خوانندگان را از اندیشمندان معاف می کنند.

 

 

درس هشتم :

ماکس وبر

وبر نظر خود را معطوف به فهم و شناخت رفتار انسانی می کند. وی جامعه را به دو دسته سنتی و عقلایی تقسیم می کند.

جامعه سنتی یک جامعه بدون تعقل است ، حال آنکه جامعه عقلایی بر اساس و یژگی های مطبوعات و دیگر نهادهای جامعه مدنی شکل می گیرد.

به اعتقاد وی اقتدار یا سلطه مشروع آن است که گروه معینی از مردم با رضایت و رغبت ازفرمان معینی که شخص یا اشخاص معین می دهند، اطلاعت کنند.

 

وی سه نوع اقتدار از هم مشخص می کند:

1-     اقتدار سنتی : فرمانبری به خاطر مشروعیت نظامی است و به دو صورت پاتریموینال یا موروثی و یا پاترپارشال یا سالمند سالاری دیده می شود.

2-     اقتدار پیشوایی یا کاریزماتیک : که در آن فرمانپذیری مبتنی بر اعتقاد به خصوصیات ویژه پیشواست.

3-     نظام قانونی :  اقتدار به علت قبول یا تصور مشروعیت نظام قانونی است (شهروندی نه رعیتی ) .

 

 

ماکس وبر و  مطبوعات :

وی تحولات هنری ، فنون و وسایل ارتباط جمعی را نتیجه رشد عقلانیت می داند.و برای مطبوعات چند خصوصیت تازه قایل است:

1-     مطبوعات عامل جدیدی در قدرت اجتماعی هستند (ارتباط موثر با نهادهای سیاسی و اقتصادی )

2-     به دلیل وابستگی به دو نوع مشتری (خوانندگان و صاحبان آگهی ) مطبوعات نقش تازه ای در سرمایه گذاری و گردش ثروت پیدا می کنند.

3-     تبدیل مطبوعات به موسسات اقتصادی هویت و نام و نشان افراد در مطبوعات را کم رنگ تر می کنند.

 

کتب عمده وبر:

اقتصاد جامعه (1920)

مجموعه مقالات در زمینه جامعه شناسی معرفت (1922)

مجموعه مقالات در زمینه جامعه شناسی مذهب (1921)

اصول اخلاقی پروتستان و روح سرمایه داری (1930)

تئوری سازمانهای اقتصادی و اجتماعی

 

تست:

مطبوعات از نظر ماکس وبر:

1-     ارتباطات عمقی را گسترش می دهند

2-     نقشهای جدیدی در توازن قدرت ، وضع اقتصادی و وضعیت حرفه ای پیدا کرده اند

3-     اراده ارگانیک را به وجود می آورند

4-     کنشهای عاطفی را شکل می دهند

 

 

 

درس نهم:

 پل لازارسفلد

 

 

پل لازارسفلد جامعه شناسی اتریشی است در سال 1925 به دنیا آمد.در آمریکا به کمک بنیاد راکفلر یک مرکز تحقیقی در زمینه رادیو ایجاد کرد و تحقیقات خود را درباره مخاطبان وسیله جدید ارتباطی آن زمان یعنی رادیو آغاز کرد.

در مطالعاتش همیشه به انگیزه ها،رفتارها و واکنش های مختلف روحی افراد در پیام های ارتباطی توجه می کرد(نقش نظام ارتباطی و ساختارهای اقتصادی ،سیاسی در این زمینه مورد توجه نیست ) اینگونه مطالعات و تحقیقات تحت عنان کارکردگرایی و تجربه گرایی شهرت دارد که لاسول نیز درهمین زمینه فعالیت داشته است.

لازارسفلد بعدها متوجه چگونگی تاثیر تبلیغات در انتخابات آمریکا شد و تحقیقات او به همراه برلسون در سال      1944به طرح الگوی دو مرحله ای بودن ارتباطات ( (two – step flow of communication انجامید.

 

نتیجه تحقیقات آنها شامل سه نکته مهم است:

1-     پیام به صورت یکنواخت اثر نمی کند.

2-     برخورد توده مخاطبان با پیام براساس ساختهای قبلی شان است.(موضع گیری )

3-     پیام رسانه ها از طریق واسطه ها به مخاطبان می رسد.

 

آنها به این نتیجه رسیدند که پیام ها از رادیو و تلویزیون پخش می شود اما پس از عبورازواسطه ها خاصی به مخاطبان می رسد که این واسطه ها رهبران افکار opinion leaders (گروههای مرجع ) هستند. یعنی رسانه ها اول رهبران افکار و بعد افراد دیگر را تحت تاثیر قرار می دهند.به این ترتیب مساله تاثیرات محدود در رسانه ها نیز مطرح شد.

این گروه کسانی هستند که مورد اعتماد افرادند و صحت و سقم مطالب بر اساس هم سویی آنها (پیام ها ) با نظرات رهبران افکار مشخص می شود.اگر رسانه ای بتواند این گروه را متقاعد کند پیام های او بر توده افراد هم موثر است.در واقع رسانه ای موفق است که بتواند رهبران افکار را تحت تاثیر قرار دهد.

لازارسفلد این رهبران افکار را به دو گروه نخستین و مطلع تقسیم می کند که هر کدام به نوعی در مورد پیام ها کار رهبری افکار را انجام می دهند.

راهنمایان فکری خود دارای سلسله مراتبی هستند که به طور ناخودآگاه غیر محسوس عمل می کنند.رهبران افکار شامل گروه های نخستین افکار عمومی مثل خانواده ،همسایگان و نیز گروههای مطلع اجتماعی می شود.راهنمایان فکری دارای اطلاعات بیشتر از اطرافیان خود هستند،آنها در حالی که می توانند در گروه تحول ایجاد کنند، بیشترو در جهت تثبیت عقاید گروه گام برمی دارند.

 

به عقیده لازارسفلد کسی که رادیو گوش می دهد.کسی است که زیاد به سینما می رود و مرتب مجله می خواند. وی در طی تحقیقاتش طرقی را برای اندازه گیری تاثیر رادیو بر نگرش ها طراحی کرد که یکی از کارهای اساسی اوست.یکی از یافته های مهم او از گوش دادن به رادیو آن است که مردم مایلند با توجه به سلیقه خود برنامه مورد نظر را انتخاب کنند.

لازارسفلد و برلسون دریافتند که اثرات تبلیغات از طریق وسایل ارتباط جمعی ، باورهای متداول را در مجاری خاصی قرار می دهند. به نظر او اثرات اجتماعی رسانه ها (رادیو ) را می توان با اتومبیل مقایسه کرد چراکه موجب افزایش پویایی و تحرک شده و تاثیر بیشتری بر عقاید و افکار مردم می گذارند، ازطرفی یکی از اثرات گسترش رسانه ها این است که مثلا مردم بیشتر می خوانند ولی کمتر درک می کنند.

از نظر لازارسفلد و کاتز محتوای برنامه های تخیلی مورد علاقه مردم به احتیاجات گروهی پاسخ می دهند که فرهنگی جزیی را در بطن فرهنگ جامعه تشکیل می دهند و منزلت کمتری دارند.

 

لازارسفلد نیز مانند دیگر پیشتازان علم ارتباطات شدیدا به مساله تغییرات اجتماعی توجه نشان می داد و معتقد بود که جامعه سیستم ناقصی است که دایما به تنظیم احتیاج دارد.لازارسفلد را بیش از سایر محققان در تجربه گرایی علم ارتباطات موثر می دانند.

 وی به تحقیقات میدانی اهمیت می دهد.

 

البته یکی از منتقدان سی رایت میلز می گوید: گستره وسیع علوم موجود چیزی نیست که بتوان آن را با واژه تجربه و به وسیله داده های آماری در مورد افراد امروزی تشخیص داد.

به عقیده مرتن و لازارسفلد وسایل اتباط جمعی دارای نقش هایی چون وظیفه اخلاقی (حمایت از هنجارهای جامعه ) امکان اعطای پایگاه اجتماعی و همچنین برخی وظایف نامطلوب (مانند تخدیر اجتماع یا ایجاد نوعی مشارکت خیالی ) هستند.

کتاب نفوذ شخصی لازارسفلد و کاتز به این مساله می پرداخت که رسانه بسیار کمتر از شبکه روابط میان فردی موثر هستند.

 

تست های مرتبط :

رهبران افکار یه چه معنا است و توسط چه کسی مطرح شد؟

1-     افراد گروههای موثر از رسانه ها – لارازسفلد

2-     افراد تثبیت کننده عقاید موجود – کاتز

3-     همسایگان ، همکاران ،خانواده لاسول

4-     هنرمندان ، روشنفکران ، روحانیون ، آدورنو

 

جریان دو مرحله ای تاثیر پیام های ارتباطی بر مخاطبان آنها متعلق به کیست؟

1-     لاسول

2-     برنارد برلسون

3-     لوین

4-     الیهو کاتز

 

جریان دو مرحله ای ارتباط اولین بار توسط چه کسی مطرح شد؟

1-     برلسون

2-     مک لوهان

3-     لاسول

4-     لازارسفلد

 

کتاب مشهور نفوذ شخصی لازارسفلد با همکاری کدامیک از صاحب نظران ذیل چاپ شد؟

1-     الیهو کاتز

2-     رابرت مرتون

3-     برنارد برلسون

4-     هارولد لاسول

 

کدامیک ازمنتقدان ذیل معتقد بود که داده های آماری با تجربه های ارتباطی هماهنگ نیست؟

1-     سی رایت میلز

2-     لوین

3-     لازارسفلد

4-     لاسول

 

از نظر پل لازارسفلد انتقال پیام چگونه صورت می گیرد؟

پیام دو مرحله ای انتقال می یابد

 

رهبری فکری در کدام الگوی ارتباطی حضور دارد؟

جریان دو مرحله ای

 

پل لازارسفلد آثار اجتماعی وسایل ارتباط جمعی را چگونه تقسیم می کند؟

کوتاه مدت – بلند مدت

 

لازارسفلد والیهو کاتز در کتاب نفوذ شخصی به چه مساله ای پرداختند؟

تاثیر شبکه روابط میان فردی

 

مهمترین عنصر در جریان دومرحله ای ارتباط کدام است؟

رهبری فکری

 

براساس نظریه دو مرحله ای ارتباطات---------------------------------------------- است .

تاثیر رسانه های جمعی غیر مستقیم و دو مرحله ای است

 

به اعتقاد کدام نظریه پرداز ارتباطات جمعی پیام رسانه ههای جمعی بر پیامگیران به صورت فردی تاثیر نمی گذارد زیرا افراد متعلق به گروه هستند و در آنها تعلقات گروهی وجود دارد؟

1-     ویلبر شرام

2-     هارولد لاسول

3-     پل لازارسفلد

4-     جرج گربنر

 

اولین بررسی ها مربوط به شناخت مخاطبان وسایل جدید ارتباط جمعی توسط چه کسی صورت گرفته است؟

1-     برنارد برلسون

2-     پل لازارسفلد

3-     چارلز اوزگود

4-     هارولد لاسول

درس پنجم:

گابریل تارد

گابریل تارد نظریه تقلید را بنیان نهاد.تارد (قاضی فرانسوی )  با بررسی طبیعت جنایت های مختلف تقلید را علت واقعی و اساسی وقوع جرایم اجتماعی اعلام کرد و دامنه آن  را تا آن جا وسعت بخشید که جامعه بدون تقلید را غیر قابل تصور دانست.

تارد مشاهده کرد که میزان تطابق افراد با یک اندیشه جدید اغلب تابع یک منحنی s شکل است.در ابتدا افراد کمی با ایده جدید خو می گیرند ، سپس میزان تطابق به دلیل مقایسه زیادی از افراد با نو آوری افزایش می یابد.زیرا عده کمی برای تطبیق با نوآوری باقی می مانند.

نظریه قوانین تقلید 40 سال بعد از پیدایش پایه و اساس نظریه معرف نشر نوآوری های راجرز و نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت باندورا را تشکیل داد.

 

نظریه همگان را گابریل تارد ارایه کرد.او معتقد است عصر ما نه عصر انبوه خلق بلکه عصر همگان یا همگان ها است.وی همگان را ناشی از مطبوعات می داند.

خصوصیات همگان و افراد آن :

 

1-     جمع نامجاور است

2-     کنش و واکنش های دور شکل می گیرد(پراکنده بودن جمع)

3-     عقلانیت و همفکری همگان

4-     به جوامع صنعتی اختصاص دارد

5-     روزنامه واحدی مطالعه می شود

6-     افراد پیوند روحی ، روانی ، و معنوی دارند

7-     همدیگر را نمی بینند، صدای هم را نمی شنوند

8-     در یک سرزمین وسیع و هر کدام در خانه خود نشسته اند

9-     هر گروه با هم اراده مشترکی دارند

10-قابل شمارش نیستند

11-نامتجانس است

 

تارد معتقد است که : کلام بالدار روزنامه ها از مرزهایی می گذرد که در گذشته صدای مشهورترین سخنوران از آن نمی گذشت.

 

افکار عمومی : حاصل نهایی فعالیت عامه را پیدایی افکار عمومی می گویند

افکار عمومی عقیده یا قضاوتی است که مورد قبول همگان است و هم جنبه عاطفی دارد و هم جنبه ادراکی.نگرش های مردم چه مثبت چه منفی در مورد یک پدیده خاص افکار عمومی است.

 

وفاق عمومی : افکار عمومی اگر به شدت تعمیم و گسترش یابد به وفاق عمومی تبدیل می شود.

تست های مرتبط

 

1- به نظر گابریل تارد همگان چگونه می تواند به وجود آید؟

1-     تراکم و تجمع

2-     شنیدن صدای هم و قرار گرفتن شانه به شانه

3-     مطالعه روزنامه های واحد

4-     تقلید و سرایت ویژگیهای انبوه خلق

 

2 - گابریل تارد فرانسوی در آثار خود کدامیک از زمینه های زیر را مورد مطالعه قرار داده است؟

1-     توده

2-     همگان

3-     مردم

4-     انبوه خلق

 

3- عبارت " کلام بالدار روزنامه ها از مرزهایی می گذرد که در گذشته صدای مشهورترین سخنوران از آن نمی گذشت " از کیست؟

1-     گابریل تارد

2-     ژاک دربانگو

3-     ژاک بورکن

4-     ادگار مورن

 

4 - از اندیشمندان اروپایی ذیل کدامیک در تاریخ علم ارتباطات نظریه قوانین تقلید را مطرح کرد؟

1-     جرج زیمل

2-     اورت راجرز

3-     آلبرت باندورا

4-     گابریل تارد

 

5 - کدام یک از متفکران زیر بر اهمیت افکار عمومی تاکید کرده اند؟

1-     گوستاولوبون

2-     ویکتور هوگو

3-     گابریل تارد

4-     امیل دورکیم

درس ششم:

سرژ چاکوتین

 

اندیشمند روسی تحت تاثیر اندیشه های پاولف اندیشمند روسی مبتنی بر نظریه شرطی سازی عقیده داشت از طریق تبلیغات سیاسی می توان توده های مردم سخت تحت تاثیر قرار داد.

چاکوتین در کتابی تحت عنوان تجاوز به توده ها بر این باور بود که می توان انسانها را شرطی ساخت و در آنان عادتهای تازه پدید آورد و در جهت دلخواه هدایتشان کرد.وی با بررسی روش تبلیغات گوبلز به این نتیجه رسید که اساسا تبلیغات سیاسی با تکیه بر غرایز اساسی بشر امکان پذیر است.  وی بر این نظر است که رفتار بشر نتیجه چهار غریزه تغذیه ، میل جنسی ، عشق مادری و دشمنی است.اما در هر زمانی یکی از این غرایز وجه غالب را دارد.به نظر او تبلیغاتی موفق است که این غریزه تاریخی را بشناسد،همان گونه که هیتلر دشمنی را شناخت.

چاکوتین تئوری تزریقی را مطرح کرد.

تئوری تزریقی (تاثیر قدرتمند)  : در فاصله بین دو جنگ جهانی یکی از اولین نظریه ها درباره تاثیر پیام ارتباطی به وجود آمد.(دهد 20 و 30) هیتلر ، موسولینی و کافلین در آمریکا از پیشگامان پیدایی این نظریه هستند.

این نظریه می گوید:  پیام را می توانید به جامعه تزریق کنید.هر چه میزان محتوای پیام بیشتر باشد ، رفتار مخاطب در آن با تکرار محتوا بیشتر تغییر می کند.این تئوری جزو مجموعه تئوری های گلوله ای است.

نظریه تزریقی بر این اساس استوار است که وسایل ارتباط جمعی اثری قوی ، مستقیم و فوری بر مخاطبان دارد.آثاری که به وسایل ارتباط جمعی نسبت داده می شود،رابطه نزدیکی با نظریه محرک – پاسخ دارد.در این نظریه پیام حالت تزریق به جامعه را دارد.اگر پیام با ظرافت خاصی تهیه شود،می تواند تغییرات رفتاری بوجود آورد.این نظریه برای پیام اهمیت زیادی قایل است و برای گیرندگان هیچ گونه ارزشی قایل نشده است.و گیرندگان منفعل فرض شده اند.(انفعال مخاطب)

در این الگو :

1-     وسایل ارتباطی قدرتمند می توانند مغزهای بی دفاع را تحت تاثیر خود قرار دهند.

2-     مخاطبان با وسایل ارتباطی در رابطه هستند ، اما با یکدیگر تماس ندارد .در این نظریه به بعد احساسی و عاطفی محتوای پیام نسبت به بعد ادراکی آن توجه بیشتری شده است.انتقاد بر این نظریه این است که به آثار کوتاه مدت پیام توجه دارد نه آثار بلند مدت.

3-     این نظریه تکرار و انتشار پیام را عامل اصلی تاثیر در رفتار مخاطب می داند.

4-     کاربرد این نظریه بیشتر در جوامع توتالیتر (خودکامه) که امکان بازخورد از طرف گیرنده به دلیل جو سیاسی حاکم وجود ندارد ، می باشد.

 

درس چهارم:

مکتب فرانکفورت و مطالعات ارتباطی

 

کسانی که از گرایش به جبرگرایی اقتصادی دل خوشی نداشتند. این گروه از دانشمندان در ۲۳ فوریه سال ۱۹۲۳ در فرانکفورت آلمان رسماً مکتب فرانکفورت را پایه گذاری کردند. هرچند که بسیاری از اعضای آن حتی پیش از این زمان نیز فعال بودند اما پس از به قدرت رسیدن نازی ها در دهه ۱۹۳۰، بسیاری از شخصیت های این مکتب به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کردند و در مؤسسه ای وابسته به دانشگاه کلمبیا در شهر نیویورک به فعالیت شان ادامه دادند. چندی پس از پایان گرفتن جنگ جهانی دوم، برخی از نظریه پردازان انتقادی به آلمان بازگشتند و بقیه در آمریکا ماندگار شدند. این مکتب به مثابه دومین جریان مارکسیستی است که با وجود آنکه در حال حاضر به عنوان یک جریان تاریخی از آن یاد می شود، ولی به دلیل اهمیت اثرات آن بر محافل روشنفکری و دانشگاهی به آسانی نمی توان از آن گذشت، در این مقاله نویسنده برآن است این مکتب انتقادی و مطالعات ارتباطی آن را که در آثار متفکران این مکتب نمود پیدا کرده است، مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهد.

مارکسیسم انتقادی:

الف: شکل گیری مکتب فرانکفورت و مطالعات انتقادی
شکست جنبش ها و انقلاب های کارگری و پیدایش و پیروزی جنبش های راستگرای فاشیسم در اروپا پس از جنگ جهانی اول، برخی از اندیشمندان مارکسیست را به این فکر انداخت که احتمالاً تاریخ بر پایه نیروهای عینی به جنبش در نمی آید و از این رو شاید کژی و کاستی بنیادینی در اندیشه مارکسیسم ارتدکس وجود داشته باشد، اندیشمندان مکتب فرانکفورت همانند کرش، گرامشی و لوکاچ، شکست جنبش کارگری و پیروزی فاشیسم در اروپا را نشانه ای از زوال مارکسیسم و نیاز به بازنگری آن از راه بازگشت به فلسفه هگل می دانستند.بدین سان بخش بزرگی از اندیشه مارکسیستی سده بیستم نتیجه بازگشت به سنت فلسفی هگل بوده است. به عبارتی می توان این جنبش را به مثابه پاسخی در برابر احساس نیاز روشنفکران نئومارکسیست به بازخوانی جدیدی از مارکسیسم کلاسیک و بویژه رابطه میان نظریه و عمل در شرایط جدید دانست.
کوشش برای احیای مارکسیسم در چارچوب مفاهیم ایده آلیستی و دیالکتیک فلسفی هگل، در اندیشه های کسانی چون هورکهایمر و مارکوزه به اوج خود رسید. اعضای مکتب فرانکفورت عدم تحقق انقلاب های سوسیالیستی و گسترش جنبش های فاشیستی را معلول دریافت نادرست اندیشه های مارکس بوسیله مارکسیست های ارتدکس و اکونومیست می دانستند.
نظریه پردازان نئومارکسیست، چون هورکهایمر، آدرنو و ماکوزه، انقلاب را منوط به اراده انقلابیون دانسته و جبرگرایی تاریخی مارکس را نادرست می پنداشتند.اندیشه مکتب فرانکفورت که به «مارکسیسم فلسفی» مشهور است، شدیداً در مقابل پوزتیویسم قد علم کرد و آن را به باد انتقاد گرفت، آنها اذعان داشتند که علوم انسانی و پوزتیویستی صرفاً به مطالعه «هست» و پرهیز از پرداختن به «بایدها» به بهانه حفظ بی طرفی علمی، موجب ایجاد نظام سلطه گشته و عقلانیت ابزاری با سلطه بر تاروپود وجود بشر وی را تا حد یک شی ءبی هویت تنزل داده است. اندیشمندان این مکتب، زمینه های نقد و پژوهش را به حوزه هایی چون، علم، عقلانیت و فرهنگ گسترش دادند و معتقد بودند که در جهان نوین، کانون سلطه از اقتصاد به فرهنگ انتقال یافته است. در مارکسیسم فلسفی، ویرانسازی فلسفه و فرهنگ بورژوازی هدف اصلی مارکسیسم به شمار آمده است.در این برداشت، همان طور که در بالا آمده مفهوم حرکت تکاملی و تدریجی و قانونمند تاریخ به سوی سوسیالیسم جای خود را به اندیشه توانایی ارادی و انقلابی (پراکسیس) در تاریخ می دهد.
این اندیشمندان همچنین با نظریات جدیدی مانند نظریه روانکاوی فروید و نظریه پوزتیویسم جدید علاقه نشان دادند. به طور کلی مارکسیست های فلسفی فرانکفورت در قرن بیستم به عناصر روبنایی همچون، فلسفه، ایدئولوژی و هنر و فرهنگ از نو اهمیت بخشیدند.
مکتب فرانکفورت تفکیکی را که وبر میان عقلانیت صوری و عقلانیت ذاتی قائل بوده، آشکارا پذیرفته است.اندیشه بنیادین فلسفه هگل یعنی اینکه باید واقعیت را عقلانی ساخت؛ اساس این بخش از اندیشه های سیاسی قرن بیستم است.
بنیانگذاران مکتب فرانکفورت، نسبت به اندیشه مدرنیته و مفاهیم روشنگری بدبین بودند و همانند «ماکس وبر انسان را محصور در قفس آهنین عقلانیت، تصور می کردند.» این بدبینی از کتاب دیالکتیک روشنگری هورکهایمر بخوبی مشهود است. آشنایی با مفاهیم و نظریات و تفسیر و اندیشه بنیانگذاران مکتب فرانکفورت مستلزم بررسی و نقد این نظریات است.

ب- مارکسیسم انتقادی و آرای ارتباطی:

الف- نظریات هورکهایمر و آدرنو:
نظریات ارتباطی مکتب فرانکفورت با آرای آدرنو و هورکهایمر آغاز می شود. آنها در مقاله ای که تحت عنوان «صنایع فرهنگی و فرهنگ توده» منتشر کردند، این گونه به مسأله پرداخته اند که صنایع فرهنگی بخش جدیدی از صنعت موسسات اطلاع رسانی مانند رادیو، مطبوعات و سینماست که برای به نتیجه رساندن منافع صاحبان صنایع به کار می افتد. در نتیجه این صنایع فرهنگی باعث تولید تخدیر کننده محصولات فرهنگی، ایجاد بازارهای وسیع تر تجاری و سازگاری سیاسی است.به عبارتی، در حقیقت فرهنگ توده ای حاصل فرهنگ منفعل و اسیر کننده است.
بنابراین بنیانگذاران این نظریه معتقد بودند که ظهور فرهنگ توده  ناشی از تولید انبوه صنایع فرهنگی توسط سرمایه داری انحصارگرا بود و در نتیجه سرمایه داری با توسعه مصرف زدگی، لذات کوتاه مدت و افسانه بی طبقه بودن جامعه، موفق شد فرهنگ خود را بفروشد. به طور کلی از دیدگاه این اندیشمندان، کالا مهمترین ابزار ایدئولوژیک در این فرآیند محسوب می شود.
از نظر آدرنو و هورکهایمر، دنیای امروز و دنیای آینده یک دنیای کاملاً کنترل شده است و آزادی حقیقی انسان در پرتو این جهان و در اثر توسعه عقلانیت، لطمه دیده است. در جهان امروز، خرسندی و خوشبختی فرد تحقق نمی یابد، مگر در روندی تاریخی که با زوال فردیت همراه است. این زوال باعث یکسان سازی آگاهی و شعور انسانی از طریق ارتباطات هدایت شده، نادیده گرفتن خصلت و کیفیت فرد در جریان تحول شکل های تولید و دگرگونی در ساخت روانی انسان به دلیل اجتماعی شدن یکسان انسان ها، می شود.
همان طور دیدیم،  آنها معتقدند که در جهان تحت سلطه بورکراتیک، عقل در خدمت سلطه درآمده و توانایی های رهایی بخش خود را از دست داده است. یعنی برای فرد هیچ هویتی قایل نیست و در جایی دیگر می گویند: تا زمانی که تاریخ جهان به شیوه عقلانی و منطقی خود تداوم می یابد، نمی تواند سرشت راستین انسان را متحقق سازد. یعنی نظام سلطه در جهان معاصر حتی امید به اتوپیا و اندیشه آزادی را هم از بین برده است. که در این ارتباط آدرنو می گوید: گریز تنها راه انسان آگاه است تا به آزادی و رهایی از سلطه دست پیدا کند.
آدرنو و هورکهایمر در یکی از نوشته های خود صنعت فرهنگ را به عنوان یکی از مهمترین ویژگی های عصر سلطه عقلانیت ابزاری توصیف کرده و می گویند که در عصر سرمایه  داری متأخر، تلفیق فرهنگ با سرگرمی و بازی، فرهنگ توده ای منحطی را بوجود آورده است. مصرف کنندگان صنعت فرهنگی چاره ای ندارند زیرا در ورای افق واقعیت محسوس، چیزی نمی بینند. کارکرد اصلی صنعت فرهنگی، در عصر سرمایه داری پیشرفته، از میان برداشتن هرگونه امکان مخالفت اساسی با